भूराजनीतिक अनिश्चितताबीच विश्वका केन्द्रीय बैंकले अमेरिकाबाट सुन फिर्ता ल्याउँदै, सुरक्षित भण्डारणमा जोड

काठमाडौं । विश्वव्यापी भूराजनीतिक तनाव, व्यापार युद्ध र आर्थिक अनिश्चितता बढ्दै गएपछि विभिन्न देशका केन्द्रीय बैंकले अमेरिकामा राखिएको सुनको सञ्चिति स्वदेश वा नजिकका अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारिक केन्द्रमा स्थानान्तरण गर्न थालेका छन्। वित्तीय संकटका बेला सुनमा सहज पहुँच, तरलता र रणनीतिक सम्पत्तिमाथि आफ्नो नियन्त्रण कायम राख्ने उद्देश्यले केन्द्रीय बैंकहरूले यस्तो कदम चालेका हुन्।

नेदरल्यान्ड्स, फ्रान्स र जर्मनीलगायतका देशले अमेरिकामा भण्डारण गरिएको सुन स्वदेश वा अन्य सुरक्षित भण्डारण केन्द्रमा सार्ने प्रक्रिया अघि बढाएका छन्। पोल्यान्ड, अस्ट्रिया र भारतले पनि सुनको सञ्चिति स्वदेश फर्काउने वा क्षेत्रीय भण्डारण केन्द्रमा राख्ने रणनीति अपनाएका छन्।

नेदरल्यान्ड्सको केन्द्रीय बैंक (De Nederlandsche Bank) ले अमेरिका र क्यानडामा राखिएको आफ्नो सुनमध्ये ८६ टन लन्डन स्थानान्तरण गरेको जनाएको छ। बैंकका अनुसार भूराजनीतिक अस्थिरता बढ्दै गएको अवस्थामा संकटका बेला सुन तत्काल प्रयोग गर्न सकिने गरी भण्डारणको स्थान परिवर्तन गरिएको हो।

बैंकले मार्चदेखि अगस्टसम्म गरेको स्थानान्तरणपछि उक्त सुन अहिले लन्डनस्थित बैंक अफ इंग्ल्यान्डको भल्टमा राखिएको छ। यसअघि अमेरिका र क्यानडामा नेदरल्यान्ड्सको कुल ३१३ टन सुन रहेको थियो।

नेदरल्यान्ड्सको केन्द्रीय बैंकका गभर्नर ओलाफ स्लेपेनले यस्तो स्थानान्तरणले गम्भीर संकटको सामना गर्न देशको तयारी र वित्तीय प्रतिरोध क्षमता बढाउने बताए। उनले भने, ‘हामीलाई कहिल्यै यसको प्रयोग गर्नुपर्ने अवस्था नआओस् भन्ने अपेक्षा छ। तर, संकट सामना गर्ने हाम्रो क्षमता र तयारी भने बलियो बनाउन आवश्यक छ।’

नेदरल्यान्ड्सले सुन स्थानान्तरण गर्दा सबै परिमाण भौतिक रूपमा एक ठाउँबाट अर्को ठाउँमा सारेको भने होइन। करिब ५९ टन सुन अमेरिकाको न्युयोर्कमा बिक्री गरी त्यही परिमाणको सुन लन्डनमा खरिद गरिएको थियो। यसरी सुनको स्वामित्व र भण्डारण स्थान परिवर्तन गर्दा भौतिक ढुवानी आवश्यक परेन।

त्यस्तै, २७ टनभन्दा बढी सुन अमेरिका र क्यानडाबाट नेदरल्यान्ड्सको जाइस्ट सहरमा भौतिक रूपमा स्थानान्तरण गरिएको थियो। त्यसको समान परिमाण जाइस्टबाट लन्डन पठाइएको थियो।

फ्रान्स र जर्मनीले पनि बदले सुन भण्डारण रणनीति

नेदरल्यान्ड्सको पछिल्लो निर्णयअघि फ्रान्सले पनि अमेरिकामा राखिएको आफ्नो सुन स्वदेश फर्काइसकेको छ। फ्रान्सको केन्द्रीय बैंक (Banque de France) ले न्युयोर्कस्थित फेडरल रिजर्भ बैंकमा राखिएको १२९ टन सुन बिक्री गरी त्यसको सट्टा पेरिसमा रहेको सुनको सञ्चिति बढाएको थियो।

त्यसैगरी, जर्मनीको केन्द्रीय बैंक बुन्डेसब्यांकले सन् २०१६ मा सम्पन्न हुने गरी विदेशमा राखिएको २१६ टनभन्दा बढी सुन स्वदेश ल्याएको थियो। उक्त परिमाणमध्ये १११ टन न्युयोर्क र १०५ टन पेरिसबाट स्थानान्तरण गरिएको थियो।

सुन भण्डारणको स्थान परिवर्तन गर्ने रणनीति नयाँ भने होइन। शीतयुद्धका क्रममा पनि केही युरोपेली केन्द्रीय बैंकले आफ्नो सुनको केही हिस्सा न्युयोर्कमा स्थानान्तरण गरेका थिए। गोल्डम्यान स्याक्सका अनुसन्धान विश्लेषक लिना थोमस र डान स्ट्रुभेनका अनुसार विश्वव्यापी अस्थिरताका समयमा केन्द्रीय बैंकहरूले सुनको भण्डारणसम्बन्धी रणनीति परिवर्तन गर्दै आएका छन्।

भूराजनीतिक जोखिमसँगै तरलता र आर्थिक स्थायित्व पनि प्राथमिकतामा

केन्द्रीय बैंकहरूले सुन स्थानान्तरण गर्नुको मुख्य कारण भूराजनीतिक तनाव मात्र नभई संकटका बेला तत्काल सुन बिक्री गर्न सकिने सुविधा, मुद्रास्फीति, ब्याजदर र रणनीतिक सम्पत्तिको व्यवस्थापन पनि हो।

विश्व सुन परिषद्का वरिष्ठ बजार रणनीतिकार जोसेफ क्याभाटोनीले युद्ध र व्यापारिक तनावले सुनको भण्डारणसम्बन्धी निर्णयलाई प्रभावित गरे पनि ती मात्र प्रमुख कारण नभएको बताए।

उनका अनुसार केन्द्रीय बैंकहरूले आफ्नो सञ्चितिमा रहेको सुनलाई कसरी प्रभावकारी रूपमा व्यवस्थापन गर्ने र आवश्यक परेको समयमा तत्काल प्रयोग गर्न सक्ने बनाउने भन्ने विषयमा बढी ध्यान दिन थालेका छन्।

लन्डनलाई सुनको भण्डारणका लागि आकर्षक केन्द्र मानिनुको प्रमुख कारण यसको अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारिक बजारमा रहेको महत्त्व हो। संकटका बेला ठूलो परिमाणमा सुन खरिद वा बिक्री गर्नुपर्ने अवस्थामा लन्डनमा सहज कारोबार गर्न सकिन्छ।

लन्डनस्थित बैंक अफ इंग्ल्यान्ड विश्वकै ठूला सुन संरक्षक संस्थामध्ये एक हो। करिब ३०० वर्ष पुरानो उक्त बैंकको भल्टमा करिब ४ लाख सुनका बार राखिएका छन्, जसको मूल्य २०० अर्ब पाउन्डभन्दा बढी रहेको बताइएको छ। विश्व सुन परिषद्का उद्योग सर्वेक्षणअनुसार बैंक अफ इंग्ल्यान्ड सुन भण्डारणका लागि केन्द्रीय बैंकहरूको सबैभन्दा लोकप्रिय स्थानमध्ये अग्रस्थानमा छ।

यद्यपि, केन्द्रीय बैंकहरूले भण्डारणका लागि लन्डनलाई प्राथमिकता दिए पनि एउटै स्थानमा निर्भर रहनेभन्दा विभिन्न स्थानमा सुन राख्ने रणनीति पनि अपनाउन थालेका छन्।

सुनको सञ्चिति बढाउने क्रम तीव्र

केन्द्रीय बैंकहरूले सुनको भण्डारण व्यवस्थापनमा ध्यान दिनुको अर्को महत्त्वपूर्ण कारण विश्वव्यापी रूपमा सुनको खरिद बढ्नु हो।

विश्व सुन परिषद्को तथ्याङ्कअनुसार पछिल्ला चार वर्षमा केन्द्रीय बैंकहरूले वार्षिक औसत १ हजार टन सुन खरिद गरेका छन्। त्यसअघिको एक दशकमा यस्तो खरिदको औसत वार्षिक ५०० टन मात्रै थियो।

विश्व सुन परिषद्को केन्द्रीय बैंक सुन सञ्चिति सर्वेक्षणअनुसार ४५ प्रतिशत केन्द्रीय बैंकले आगामी दिनमा आफ्नो सुनको सञ्चिति बढाउने योजना बनाएका छन्। यो सर्वेक्षणमा देखिएको अहिलेसम्मकै उच्च अनुपात हो।

अमेरिकी डलरमाथिको दीर्घकालीन निर्भरता घटाउने, विदेशी मुद्रा सञ्चितिमा विविधीकरण गर्ने र आर्थिक संकटका बेला सुरक्षित सम्पत्तिको उपलब्धता सुनिश्चित गर्ने उद्देश्यले पनि सुनको महत्त्व बढेको हो।

तर, सुन स्वदेशमै भण्डारण गर्दा त्यसको सुरक्षा, लेखापरीक्षण, बीमा र भौतिक पूर्वाधारमा ठूलो लगानी गर्नुपर्ने चुनौती पनि छ। गोल्डम्यान स्याक्सका विश्लेषक थोमस र स्ट्रुभेनका अनुसार विशेषगरी साना केन्द्रीय बैंकका लागि यस्तो लागत तुलनात्मक रूपमा बढी हुन सक्छ।

सुनको मूल्य वृद्धिले पनि बढायो आकर्षण

पछिल्ला वर्षमा अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सुनको मूल्यमा भएको तीव्र वृद्धिले पनि केन्द्रीय बैंकहरूको आकर्षण बढाएको छ। मुद्रास्फीति, ब्याजदरमा हुने परिवर्तन, भूराजनीतिक तनाव र वित्तीय बजारको अनिश्चितताका समयमा सुनलाई सुरक्षित लगानीको माध्यमका रूपमा लिने प्रवृत्ति बढेको छ।

सन् २०२६ को जनवरीमा सुनको मूल्य प्रतिऔंस ५ हजार अमेरिकी डलर नाघेको थियो। फेब्रुअरीमा मूल्य बढेर करिब ५ हजार ३९४ डलरसम्म पुगेको थियो। त्यसपछि मूल्यमा केही गिरावट आए पनि ऐतिहासिक औसतको तुलनामा उच्च स्तरमा कायम रहेको छ।

गोल्डम्यान स्याक्सका विश्लेषकहरूले सन् २०२६ को अन्त्यसम्म सुनको मूल्य प्रतिऔंस ४ हजार ९०० डलर पुग्न सक्ने प्रक्षेपण गरेका छन्। केन्द्रीय बैंकहरूको बढ्दो खरिदलाई सुनको मूल्य वृद्धिको एउटा प्रमुख आधारका रूपमा हेरिएको छ।

यसैबीच, सुनको अन्तर्राष्ट्रिय ढुवानीमा संलग्न कम्पनीहरूले पनि केन्द्रीय बैंकबाट माग बढेको बताएका छन्। ब्रिन्क्स ग्लोबल सर्भिसेजका कार्यकारी उपाध्यक्ष नाडेर एन्टारले बढ्दो भूराजनीतिक तथा आर्थिक अनिश्चितता र रणनीतिक सञ्चितिका रूपमा सुनको बढ्दो भूमिकाले ढुवानी सेवाको माग बढाएको बताए।

केन्द्रीय बैंकहरूको पछिल्लो रणनीतिले सुनको सञ्चिति राख्ने परम्परागत अभ्यासमा परिवर्तन देखाएको छ। सुनको परिमाण बढाउनुका साथै त्यसलाई कहाँ राख्ने, संकटका बेला कसरी उपयोग गर्ने र विदेशी वित्तीय पूर्वाधारमा निर्भरता कसरी घटाउने भन्ने विषय पनि केन्द्रीय बैंकहरूको प्राथमिकतामा पर्न थालेको छ। यो प्रवृत्तिले विश्व वित्तीय प्रणालीमा सुनको रणनीतिक महत्त्व पुनः बढ्दै गएको संकेत गरेको छ।

प्रतिक्रिया दिनुहोस्

सम्बन्धित समाचार

गरिब देशहरुको सहयोगका लागि विश्व बैंकको ९३ अर्ब डलरको वित्तीय प्याकेज

१० वाणिज्य बैंकले ४ महिनामै कमाए अर्ब बढी नाफा, एनआइसी एसियाको सबैभन्दा धेरै

खप्तड लघुवित्तले आईपीओ जारी गर्ने, बिक्री प्रबन्धकमा प्रभु क्यापिटल नियुक्त

तीन कम्पनीको सेयर मूल्य समायोजन

विद्युत खपत बढाउन प्राधिकरणले सुरु गर्यो अभियान

भ्याल्यू स्टक भनेको के हो, कसरी छान्ने यस्ता सेयर ?