एक दशकमा नेप्से ६४ प्रतिशत बढ्दा बैंकिङ सूचक १ प्रतिशत मात्रै ! कमजोर लाभांश र खराब कर्जाले थला पार्यो

काठमाडौं । पछिल्लो एक दशकमा नेपालको सेयर बजारले उल्लेख्य वृद्धि गरे पनि बजार पुँजीकरणका हिसाबले सबैभन्दा ठूलो हिस्सा ओगट्ने वाणिज्य बैंकिङ क्षेत्रले भने त्यसको लाभ लिन सकेको छैन। यस अवधिमा नेप्से परिसूचक ६४ प्रतिशतले बढ्दा वाणिज्य बैंकको उपसूचक करिब १ प्रतिशत मात्रै बढेको छ।

यस अवधिमा बैंकिङ क्षेत्रभन्दा कमजोर प्रदर्शन गर्ने क्षेत्र ‘लगानी’ समूह मात्र देखिएको छ। यसको विपरीत ट्रेडिङ, उत्पादन तथा प्रशोधन, फाइनान्स तथा होटल तथा पर्यटन समूहले उल्लेख्य वृद्धि गरेका छन्। तथ्यांकले समग्र बजार बढिरहेको अवस्थामा बैंकिङ क्षेत्र भने लामो समयसम्म किन पछाडि पर्‍यो भन्ने प्रश्नलाई थप गम्भीर बनाएको छ।

बैंकिङ क्षेत्रको कमजोर प्रदर्शनलाई केवल सेयर आपूर्ति वा कारोबारको मागसँग जोडेर हेर्नु पर्याप्त नहुने विश्लेषणले देखाउँछ। बैंकहरूको लाभांश वितरण क्षमता घट्दै जानु, खराब कर्जा बढ्नु र आम्दानीको गुणस्तरमा दबाब पर्नुले बैंकिङ सेयरको मूल्यांकनमा दीर्घकालीन असर पारेको देखिन्छ।

बजार बढ्दा बैंकिङ किन पछि पर्‍यो?

आर्थिक वर्ष २०७४/७५ देखि २०७६/७७ सम्म बजारमा आएको गिरावटमा नेप्से र बैंकिङ उपसूचक दुवै प्रभावित भएका थिए। आर्थिक वर्ष २०७४/७५ सम्म बैंकिङ उपसूचक करिब २८ प्रतिशतले घट्दा नेप्से परिसूचकको गिरावट करिब २३ प्रतिशत थियो। तर त्यसपछि दुवैबीचको दूरी क्रमशः फराकिलो हुँदै गयो।

कोभिड–१९ पछिको पुनरुत्थानसँगै आर्थिक वर्ष २०७७/७८ मा नेप्से परिसूचक ८२ प्रतिशतले बढ्दा बैंकिङ उपसूचकको वृद्धि ३८ प्रतिशतमा सीमित रह्यो। त्यसपछि पनि समग्र बजारले आफ्नो उकालो यात्रा जारी राख्यो, तर बैंकिङ क्षेत्रले त्यसअनुसार गति लिन सकेन।

आर्थिक वर्ष २०८०/८१ मा नेप्से अघिल्लो बियरिस बिन्दुको तुलनामा ४२ प्रतिशत माथि पुग्दा बैंकिङ उपसूचक भने १४ प्रतिशत ऋणात्मक अवस्थामा थियो। आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा बैंकिङ उपसूचक ७ प्रतिशतले सकारात्मक भए पनि आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को तेस्रो त्रैमाससम्म आइपुग्दा यसको सञ्चित वृद्धि करिब १ प्रतिशतमा सीमित भएको छ। यसले पछिल्ला तीन आर्थिक वर्षमा समग्र बजार अगाडि बढ्दा बैंकिङ उपसूचक उल्टो दिशामा गएको अवस्थालाई देखाउँछ।

ठूलो सेयर आपूर्ति मात्रै दोषी होइन

बैंकिङ सेयरको कमजोर प्रदर्शनको एउटा कारण ठूलो सेयर आपूर्ति अवश्य हो। हाल वाणिज्य बैंकहरूको कुल चुक्ता पुँजी ३९५ अर्ब रुपैयाँभन्दा माथि छ। ठूलो चुक्ता पुँजी र बजारमा उपलब्ध सेयरको उच्च संख्याका कारण सामान्य माग बढ्दा मात्रै बैंकिङ सेयरको मूल्यमा तीव्र परिवर्तन आउन कठिन हुन्छ।

यसको विपरीत कम सेयर आपूर्ति भएका कम्पनीमा तुलनात्मक रूपमा थोरै कारोबारले पनि मूल्यमा ठूलो उतारचढाव ल्याउन सक्छ। यही कारण कम फ्लोट भएका कम्पनीका सेयरले बजार बढ्दा बैंकिङ सेयरभन्दा तीव्र प्रतिक्रिया दिने अवस्था देखिन्छ।

तर बैंकिङ क्षेत्रको दशक लामो कमजोर प्रदर्शनलाई केवल आपूर्तिको संरचनाले व्याख्या गर्न सकिँदैन। त्यसका लागि बैंकको वित्तीय स्वास्थ्य, आम्दानीको गुणस्तर र भविष्यमा लगानीकर्तालाई दिन सक्ने प्रतिफलको आधार हेर्न आवश्यक हुन्छ।

लाभांश क्षमता घट्यो, खराब कर्जा बढ्यो

बैंकिङ क्षेत्रको कमजोर प्रदर्शन बुझ्न सबैभन्दा महत्वपूर्ण दुई पक्ष हुन् लाभांश वितरण क्षमता र खराब कर्जा। आर्थिक वर्ष २०७३/७४ मा वाणिज्य बैंकहरूको औसत लाभांश वितरण क्षमता प्रतिकित्ता १७.८७ रुपैयाँ थियो। त्यतिबेला औसत गैरनिष्क्रिय कर्जा (एनपीएल) अनुपात १.६० प्रतिशत थियो।

तर आर्थिक वर्ष २०८०/८१ सम्म आइपुग्दा औसत लाभांश वितरण क्षमता प्रतिकित्ता ०.७८ रुपैयाँमा झर्‍यो। यही अवधिमा औसत एनपीएल अनुपात बढेर ३.७६ प्रतिशत पुग्यो।

त्यसपछि पनि कर्जा गुणस्तरमा दबाब घटेन। आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा एनपीएल अनुपात ४.४४ प्रतिशत पुगेकोमा आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को तेस्रो त्रैमाससम्म यो ५.४१ प्रतिशत पुगेको छ। अर्थात् करिब एक दशकमा बैंकिङ क्षेत्रको खराब कर्जा अनुपात तीन गुणाभन्दा बढी भएको छ।

लाभांश वितरण क्षमतामा भने बीचमा केही सुधार देखियो। आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा औसत वितरणयोग्य प्रतिशेयर आम्दानी ६.२७ रुपैयाँसम्म पुगेको थियो। तर पछिल्लो त्रैमासमा यो पुनः ऋणात्मक हुँदै करिब २.५१ रुपैयाँमा झरेको छ।

यसको अर्थ औसत रूपमा बैंकहरूले कर्जा नोक्सानी व्यवस्थापनका लागि छुट्याउनुपर्ने रकम उनीहरूले आर्जन गरेको वितरणयोग्य आम्दानीभन्दा बढी भएको देखिन्छ। यस्तो अवस्थामा बैंकहरूको तत्कालीन नाफा र भविष्यमा वितरण गर्न सक्ने लाभांशबीच ठूलो अन्तर सिर्जना हुन सक्छ।

‘सस्तो’ मूल्यांकनले छोपेको जोखिम

बैंकिङ क्षेत्रका सेयर लामो समयसम्म १५ देखि २० गुणाको मूल्य–आम्दानी अनुपात (P/E) मा कारोबार हुँदै आएका थिए। समग्र बजारको तुलनामा यो मूल्यांकन सस्तो देखिन्थ्यो।

तर कम P/E आफैंमा लगानीको आकर्षक संकेत होइन। कम्पनीको मूल्य सस्तो देखिए पनि त्यसको आम्दानीको गुणस्तर कमजोर हुँदै गएको छ भने भविष्यको प्रतिफल पनि कमजोर हुन सक्छ।

विशेषगरी आर्थिक वर्ष २०७८/७९ पछि आर्थिक गतिविधिमा आएको सुस्तताले बैंकहरूको कर्जा गुणस्तरमा दबाब बढाउने अपेक्षा थियो। तर त्यस वर्ष बैंकिङ क्षेत्रको रिपोर्टेड एनपीएल अनुपात १.२० प्रतिशत मात्रै थियो।

अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोष (आईएमएफ) का विगतका प्रणालीगत बैंकिङ संकटसम्बन्धी अध्ययनले पनि विभिन्न संकटका क्रममा खराब कर्जा कुल कर्जाको ७ प्रतिशतभन्दा माथि पुगेका उदाहरण देखाएका छन्। एसियाली वित्तीय संकटका क्रममा यस्तो अनुपात अझ उच्च थियो।

नेपालको बैंकिङ क्षेत्रमा अहिले देखिएको एनपीएल ऐतिहासिक संकटका ती स्तरसम्म पुगेको छैन। तर पछिल्ला वर्षमा लगातार बढिरहेको खराब कर्जाले बैंकहरूको वास्तविक कर्जा गुणस्तरबारे प्रश्न भने उठाएको छ।

विशेषगरी नियामकीय व्यवस्था, कर्जा पुनर्संरचना तथा नोक्सानी व्यवस्थापनका कारण रिपोर्टेड एनपीएलले बैंकिङ क्षेत्रभित्रको सम्पूर्ण जोखिम प्रतिबिम्बित गरिरहेको छ कि छैन भन्ने विषय पनि लगानीकर्ताका लागि महत्वपूर्ण बनेको छ।

P/E, P/B र EPS मात्रै पर्याप्त छैन

बैंकिङ सेयरमा लगानी गर्दा मूल्य–आम्दानी अनुपात (P/E), मूल्य–बुक अनुपात (P/B) र प्रतिशेयर आम्दानी (EPS) महत्वपूर्ण प्रारम्भिक सूचक हुन्। तर दीर्घकालीन लगानी निर्णयका लागि यी सूचक मात्रै पर्याप्त देखिँदैनन्।

कुनै बैंक सस्तो P/E मा कारोबार गरिरहेको हुन सक्छ। P/B पनि आकर्षक देखिन सक्छ र EPS वृद्धि पनि सकारात्मक हुन सक्छ। तर त्यही समयमा बैंकको वितरणयोग्य आम्दानी घटिरहेको र खराब कर्जा बढिरहेको छ भने त्यस्तो मूल्यांकनलाई मात्रै आधार बनाएर लगानी गर्नु जोखिमपूर्ण हुन सक्छ।

त्यसैले बैंकिङ क्षेत्रको विश्लेषणमा ‘कति सस्तो छ?’ भन्दा ‘त्यो सस्तो मूल्यांकनलाई समर्थन गर्ने वित्तीय आधार कति बलियो छ?’ भन्ने प्रश्न बढी महत्वपूर्ण हुन्छ।

सबै वाणिज्य बैंकको अवस्था एउटै छैन

समग्र बैंकिङ क्षेत्र कमजोर देखिए पनि सबै बैंक समान अवस्थामा भने छैनन्। नेप्सेमा सूचीकृत १९ वाणिज्य बैंकमध्ये Everest Bank, Standard Chartered Bank Nepal र Sanima Bank ले तुलनात्मक रूपमा राम्रो प्रदर्शन गरेका छन्।

आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को पछिल्लो त्रैमासिक वित्तीय विवरणअनुसार यी बैंकहरूको एनपीएल क्रमशः ०.६१ प्रतिशत, १.८१ प्रतिशत र ३.९९ प्रतिशत थियो। यी तीनवटै बैंकको एनपीएल क्षेत्रको ५.४१ प्रतिशत औसतभन्दा कम छ।

यसले बैंकिङ सेयरमा प्रतिफल निर्धारण गर्ने आधार केवल सेयरको आपूर्ति वा कारोबारको मात्रा नभएको देखाउँछ। बैंकको आम्दानीको गुणस्तर, कर्जा पोर्टफोलियो, खराब कर्जाको स्तर र वितरणयोग्य आम्दानीले पनि दीर्घकालीन रूपमा सेयरको मूल्यांकनमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ।

अब लगानीकर्ताले के हेर्ने?

बैंकिङ क्षेत्रमा लगानी गर्ने लगानीकर्ताका लागि अब एउटा महत्वपूर्ण परिवर्तन आवश्यक देखिन्छ—समग्र बैंकिङ क्षेत्रलाई एउटै समूहका रूपमा हेर्नुभन्दा बैंक–बैंकको वित्तीय अवस्थाबीचको अन्तर छुट्याउनु।

यसका लागि नेपाल राष्ट्र बैंकका त्रैमासिक बैंक सुपरिवेक्षण प्रतिवेदनमा देखिने क्षेत्रगत एनपीएल अनुपात र प्रत्येक बैंकको त्रैमासिक वित्तीय विवरणमा देखिने वितरणयोग्य प्रतिशेयर आम्दानीलाई नियमित रूपमा हेर्नुपर्ने हुन्छ।

खराब कर्जा घट्दै जाने र वितरणयोग्य आम्दानी बढ्दै जाने प्रवृत्ति एकैपटक देखिनु बैंकको वित्तीय स्वास्थ्य सुधारतर्फ गएको महत्वपूर्ण संकेत हुन सक्छ। तर एउटा त्रैमासको सुधारभन्दा पनि लगातार धेरै त्रैमासमा देखिने प्रवृत्ति बढी अर्थपूर्ण हुन्छ।

यसर्थ बैंकिङ क्षेत्रको दशक लामो कमजोर प्रदर्शनको अन्त्य केवल नेप्से बढेर हुने अवस्था होइन। बैंकहरूको कर्जा गुणस्तरमा सुधार, नाफाको दिगोपन र लाभांश वितरण क्षमतामा पुनः वृद्धि हुन आवश्यक छ।

अन्ततः बैंकिङ सेयरमा लगानी गर्ने रणनीति पनि ‘बैंक राम्रो छ’ भन्ने सामान्य धारणाबाट ‘कुन बैंकको कर्जा गुणस्तर राम्रो छ, कुन बैंकको आम्दानी दिगो छ र कुन बैंकले भविष्यमा वास्तविक वितरणयोग्य प्रतिफल दिन सक्छ?’ भन्ने प्रश्नतर्फ सर्नुपर्ने देखिन्छ।

समग्र बजारसँगै बैंकिङ क्षेत्र पनि पुनः बलियो बन्न सक्छ। तर त्यसका लागि बजारमा पैसा घुम्नु मात्रै पर्याप्त हुँदैन; बैंकहरूको वित्तीय आधार बलियो हुनुपर्छ। त्यसैले आगामी दिनमा बैंकिङ सेयरको पुनरुत्थानको सबैभन्दा महत्वपूर्ण संकेत नेप्सेको चालभन्दा पनि खराब कर्जाको दिशा र वितरणयोग्य आम्दानीको प्रवृत्ति हुने देखिन्छ।

प्रतिक्रिया दिनुहोस्

सम्बन्धित समाचार

गरिब देशहरुको सहयोगका लागि विश्व बैंकको ९३ अर्ब डलरको वित्तीय प्याकेज

१० वाणिज्य बैंकले ४ महिनामै कमाए अर्ब बढी नाफा, एनआइसी एसियाको सबैभन्दा धेरै

खप्तड लघुवित्तले आईपीओ जारी गर्ने, बिक्री प्रबन्धकमा प्रभु क्यापिटल नियुक्त

तीन कम्पनीको सेयर मूल्य समायोजन

विद्युत खपत बढाउन प्राधिकरणले सुरु गर्यो अभियान

भ्याल्यू स्टक भनेको के हो, कसरी छान्ने यस्ता सेयर ?