होटल तथा पर्यटन क्षेत्रले अत्याए लगानीकर्तालाई, केहिको आन्दानी बढे पनि देखिएन मुनाफामा प्रभाव

काठमाडौं । नेपालका पर्यटन तथा आतिथ्य क्षेत्रसँग सम्बन्धित आठ कम्पनीको आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को चौथो त्रैमासिक वित्तीय अवस्थाले दोस्रो बजारमा लगानी गर्ने लगानीकर्तालाई भने निरास बनाएको छ। तीन कम्पनीको मात्रै प्रतिशेयर आम्दानी सकारात्मक छ। तर ति कम्पनीको पनि लाभांश क्षमता हेर्ने हो भने निकै कमजोर छ। 

उपलब्ध वित्तीय विवरणको तुलनात्मक अध्ययन गर्दा केही कम्पनीले आम्दानी विस्तार गर्न सफल भए पनि त्यसको प्रतिफल नाफामा रूपान्तरण गर्न भने सकेका छैनन्। आर्थिक वर्ष २०८१/८२ को चौथो त्रैमाससँग तुलना गर्दा समग्र क्षेत्रको वित्तीय प्रदर्शन मिश्रित देखिएको छ। विशेषगरी होटल व्यवसायमा सञ्चालन खर्च, स्थिर लागत र अन्य वित्तीय दबाब बढ्दा आम्दानीमा भएको वृद्धि समेत नाफामा परिणत हुन नसकेको देखिन्छ। अर्कोतर्फ, केबलकार तथा पर्यटकीय गन्तव्यमा आधारित केही कम्पनीले तुलनात्मक रूपमा तीव्र व्यवसाय विस्तार गरेका छन्।

आठ कम्पनीको औसत सञ्चालन आम्दानीमा १५.१२ प्रतिशत गिरावट देखिए पनि यसको मुख्य कारण तारागाउँ रिजेन्सी होटलको आम्दानीमा आएको ८८.७० प्रतिशतको ठूलो कमी हो। उक्त कम्पनीलाई अलग राखेर हेर्दा भने अधिकांश कम्पनीको आम्दानीमा सुधार देखिन्छ। यसले क्षेत्रको समग्र तस्वीर एउटै सूचकले प्रतिनिधित्व नगर्ने स्पष्ट पार्छ।

सोल्टी अगाडि, कालिञ्चोकको वृद्धि तीव्र

तुलनात्मक रुपमा हेर्दा सोल्टी होटल लिमिटेड सबैभन्दा बलियो अवस्थामा देखिएको छ। कम्पनीले ३.१४ अर्ब रुपैयाँ बराबरको सञ्चालन आम्दानी गर्दै अघिल्लो वर्षको तुलनामा १३.६५ प्रतिशत वृद्धि गरेको छ। साथै, कम्पनीले ७६ करोड १० लाख रुपैयाँ नाफा कमाएको छ। प्रतिशेयर आम्दानी ६.५६ रुपैयाँबाट सामान्य घटेर ६.४८ रुपैयाँमा पुगे पनि यसको तुलनात्मक स्थिरता अन्य कम्पनीको भन्दा बलियो देखिन्छ।

सोल्टीको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष यसको बजार मूल्यांकन हो। उपलब्ध तथ्यांकअनुसार कम्पनीको मूल्य–आम्दानी अनुपात २८.५२ गुणा रहेको छ, जुन ८ कम्पनीमध्ये सबैभन्दा कम हो। 

त्यसैगरी कालिञ्चोक दर्शन लिमिटेडले सानो पुँजी आधारबाट तीव्र वृद्धि देखाएको छ। कम्पनीको प्रतिशेयर आम्दानी ९.१६ रुपैयाँ पुगेको छ भने यसको वृद्धिदर ९७.८४ प्रतिशत रहेको छ। यस कारण कालिञ्चोक दर्शनलाई क्षेत्रको सम्भावित वृद्धि कम्पनीका रूपमा हेर्न सकिने अवस्था बनेको छ।

बन्दीपुर केबलकारले पनि आम्दानी विस्तारमा उल्लेखनीय प्रगति गरेको छ। कम्पनीको सञ्चालन आम्दानी १७२.४८ प्रतिशतले बढेको छ। यद्यपि तीव्र आम्दानी वृद्धि नाफामा रूपान्तरण हुन भने बाँकी छ। यसले नयाँ पर्यटकीय पूर्वाधारमा माग बढिरहेको संकेत गरे पनि लगानीको प्रारम्भिक चरणमा लागत संरचना अझै चुनौतीपूर्ण रहेको देखाउँछ।

आम्दानी बढे पनि नाफा किन घट्यो?

समग्र क्षेत्रको सबैभन्दा महत्वपूर्ण चुनौती नाफामा देखिएको छ। अध्ययनमा समेटिएका कम्पनीहरूको औसत खुद नाफा अघिल्लो वर्षको करिब १३ करोड रुपैयाँको स्तरबाट घटेर करिब ३ करोड ५० लाख रुपैयाँ बराबरको घाटामा पुगेको छ। अर्थात्, आम्दानीको तुलनामा खर्च व्यवस्थापन र नाफा सिर्जनाको क्षमता कमजोर भएको देखिन्छ।

तारागाउँ रिजेन्सी होटलको अवस्था यसमा सबैभन्दा ठूलो उदाहरण हो। कम्पनीको सञ्चालन आम्दानी ८८.७० प्रतिशतले घट्दा करिब ७० करोड ५० लाख रुपैयाँ घाटा भएको छ। अघिल्लो वर्षको तुलनामा यस्तो परिवर्तनले कम्पनीको सञ्चालन अवस्थामाथि गम्भीर प्रश्न उठाएको छ।

ओरियन्टल होटल्सको अवस्था पनि फरक किसिमको दबाब देखाउने उदाहरण हो। कम्पनीसँग करिब २.६८ अर्ब रुपैयाँ बराबरको सञ्चित कोष रहेको छ, जुन यसको चुक्ता पुँजीभन्दा उल्लेख्य रूपमा बढी हो। तर उच्च आम्दानीको आधार हुँदाहुँदै कम्पनीले करिब ४ करोड ७० लाख रुपैयाँ घाटा व्यहोरेको छ। यसले ठूलो सम्पत्ति र सञ्चित कोष मात्र पर्याप्त नहुने तथा वर्तमान सञ्चालन खर्च र लागत संरचना पनि निर्णायक हुने देखाउँछ।

होटल फरेस्ट इन र सिटी होटलले पनि आम्दानी तथा सञ्चालन गतिविधिमा सुधारका संकेत देखाए पनि अन्तिम नतिजामा पर्याप्त सुधार गर्न सकेका छैनन्। आम्दानी बढ्दा पनि घाटा विस्तार हुनु पर्यटन व्यवसायमा लागत व्यवस्थापन अहिले प्रमुख चुनौती बनिरहेको संकेत हो।

पुँजी बलियो भए पनि सबै कम्पनी समान सुरक्षित छैनन्

वित्तीय संरचनातर्फ हेर्दा ओरियन्टल होटल्स र सोल्टी होटलको सञ्चित कोष बलियो देखिन्छ। ओरियन्टल होटल्सको सञ्चित कोष करिब २.६८ अर्ब रुपैयाँ र सोल्टीको करिब २.१७ अर्ब रुपैयाँ रहेको छ। यस्तो सञ्चित कोषले कम्पनीलाई प्रतिकूल समयमा वित्तीय दबाब सामना गर्न तुलनात्मक रूपमा बढी क्षमता दिन सक्छ।

तर तारागाउँ रिजेन्सीको सञ्चित कोष करिब ३६ करोड रुपैयाँ मात्रै रहेको अवस्थामा चुक्ता पुँजी करिब १.९६ अर्ब रुपैयाँ छ। घाटा बढ्दै गएमा यस्तो सीमित सञ्चित कोषले कम्पनीको वित्तीय सुरक्षा कवच कमजोर बनाउन सक्छ।

आठ कम्पनीको औसत चुक्ता पुँजी करिब १.८० अर्ब रुपैयाँको तुलनामा औसत सञ्चित कोष करिब ६४ करोड रुपैयाँ रहेको छ। यसले समग्र क्षेत्र अझै सञ्चित मुनाफाभन्दा इक्विटी पुँजीमा बढी निर्भर रहेको देखाउँछ। यद्यपि ओरियन्टल र सोल्टीजस्ता पुराना तथा स्थापित कम्पनीको बलियो सञ्चित कोषले क्षेत्रको औसतलाई प्रभावित गरेको छ।

प्रतिशेयर आम्दानीमा ठूलो गिरावट

लगानीकर्ताको दृष्टिकोणबाट हेर्दा सबैभन्दा चिन्ताजनक सूचक प्रतिशेयर आम्दानी बनेको छ। उपलब्ध तथ्यांकअनुसार क्षेत्रको औसत वार्षिकीकृत ईपीएस ४.३१ रुपैयाँबाट घटेर ४.७१ रुपैयाँ ऋणात्मक भएको छ। यसले नाफा सिर्जनामा आएको गिरावटको प्रत्यक्ष प्रभाव सेयरधनीको प्रतिफलमा परेको देखाउँछ।

ओरियन्टल होटल्सको ईपीएस २.४९ रुपैयाँबाट घटेर ऋणात्मक ४.०१ रुपैयाँमा पुगेको छ। तारागाउँ रिजेन्सीमा पनि ईपीएसमा तीव्र गिरावट आएको छ। यसको विपरीत कालिञ्चोक दर्शनको ईपीएस ९.१६ रुपैयाँ पुगेको छ भने सोल्टीको ईपीएस लगभग स्थिर रहेको छ।

यसरी हेर्दा एउटै पर्यटन तथा आतिथ्य क्षेत्रमा रहेका कम्पनीहरूको लगानी प्रतिफलमा ठूलो अन्तर देखिएको छ। केही कम्पनीले वृद्धि र स्थिरता कायम गरेका छन् भने केहीको नाफा क्षमतामा तीव्र क्षय आएको छ।

उच्च मूल्यांकनले जोखिम पनि बढाउँछ

सेयर बजार मूल्यांकनका सूचकले पनि लगानीकर्ताका लागि फरक–फरक संकेत दिएका छन्। अध्ययनमा समेटिएका कम्पनीहरूको औसत पी/ई अनुपातमा सामान्य कमी आए पनि केही कम्पनीको मूल्यांकन आम्दानीको तुलनामा निकै उच्च देखिन्छ।

ओरियन्टल होटल्सको पी/ई अनुपात करिब ३२६ गुणा पुगेको छ। कम्पनी घाटामा रहेको अवस्थामा यस्तो उच्च अनुपातलाई सामान्य मूल्यांकनको आधारमा व्याख्या गर्न कठिन हुन्छ। बजारले भविष्यमा आम्दानी तथा नाफामा ठूलो सुधार हुने अपेक्षा गरेको अवस्थामा मात्रै यस्तो मूल्यांकन टिक्न सक्छ।

यसको विपरीत सोल्टी होटलको पी/ई अनुपात २८.५२ गुणा छ। तुलनात्मक रूपमा स्थिर आम्दानी र नाफाका कारण यसको बजार मूल्यांकन अन्य केही कम्पनीको भन्दा कम जोखिमयुक्त देखिन्छ। तर पी/ई अनुपातलाई मात्र आधार बनाएर लगानी निर्णय गर्नु उपयुक्त हुँदैन; ऋण, सम्पत्ति, नगद प्रवाह, भविष्यको आम्दानी र व्यवसायको विस्तार योजनासमेत हेर्न आवश्यक हुन्छ।

पर्यटन क्षेत्रभित्रै नयाँ र पुरानो व्यवसायबीच अन्तर

उपलब्ध तथ्यांकले नेपालको पर्यटन क्षेत्रमा व्यवसायको स्वरूप परिवर्तन हुँदै गएको संकेतसमेत गर्छ। परम्परागत होटल व्यवसायमा लागत र स्थिर खर्चको दबाब देखिँदा केबलकार तथा गन्तव्यमा आधारित मनोरञ्जन व्यवसायले तुलनात्मक रूपमा उच्च वृद्धि देखाएका छन्।

कालिञ्चोक र बन्दीपुरको वृद्धि त्यसको उदाहरण हो। यद्यपि ती कम्पनीहरूको सानो आधारलाई ध्यानमा राख्नुपर्छ। सानो आम्दानीबाट ठूलो प्रतिशत वृद्धि हासिल गर्न तुलनात्मक रूपमा सहज हुन्छ। त्यसैले प्रतिशत वृद्धिलाई मात्र आधार बनाएर स्थापित होटल कम्पनीसँग प्रत्यक्ष तुलना गर्नु उचित हुँदैन।

यसको अर्थ भने स्पष्ट छ पर्यटन बजारमा होटल, रिसोर्ट र परम्परागत आतिथ्य सेवासँगै अनुभवमा आधारित पर्यटन, केबलकार र गन्तव्य मनोरञ्जनको माग पनि विस्तार भइरहेको छ।

चार समूहमा देखिन्छन् कम्पनी

समग्र वित्तीय अवस्थालाई हेर्दा आठ कम्पनीलाई चार समूहमा विभाजन गर्न सकिन्छ। पहिलो, बलियो र स्थिर समूहमा सोल्टी होटल पर्छ। आम्दानी, नाफा, ईपीएस र मूल्यांकनको संयोजनले यसलाई क्षेत्रको तुलनात्मक रूपमा बलियो कम्पनीका रूपमा प्रस्तुत गर्छ।

दोस्रो, उच्च वृद्धि सम्भावना भएका कम्पनीमा कालिञ्चोक दर्शन र बन्दीपुर केबलकार देखिन्छन्। तर ती कम्पनीमा वृद्धि नाफामा रूपान्तरण गर्ने क्षमता आगामी वर्षमा परीक्षण हुनेछ।

तेस्रो, आम्दानी भए पनि नाफा कमजोर रहेका कम्पनीमा चन्द्रागिरि हिल्स, सिटी होटल र होटल फरेस्ट इन पर्छन्। यी कम्पनीका लागि मुख्य चुनौती बजार विस्तारभन्दा लागत नियन्त्रण र सञ्चालन दक्षता बन्ने देखिन्छ।

चौथो, संकट वा उच्च जोखिमको समूहमा ओरियन्टल होटल्स र तारागाउँ रिजेन्सी पर्छन्। ओरियन्टलमा ठूलो सञ्चित कोष हुँदाहुँदै घाटा हुनु चिन्ताको विषय हो भने तारागाउँमा आम्दानीमै आएको ठूलो गिरावट अझ गम्भीर संकेत हो।

अबको चुनौती नाफा बढाउनु

समग्रमा, आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को चौथो त्रैमासले नेपालको पर्यटन तथा आतिथ्य क्षेत्रको कथा केवल पर्यटक आगमन वा आम्दानी वृद्धिको कथा नभएको देखाएको छ। बजार विस्तारसँगै लागत नियन्त्रण, वित्तीय संरचना, सम्पत्तिको उपयोग र सञ्चालन दक्षता पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण बनेका छन्।

सोल्टीले स्थापित ब्रान्ड र ठूलो व्यवसायिक आधारबाट तुलनात्मक स्थिरता देखाएको छ। कालिञ्चोक र बन्दीपुरले नयाँ पर्यटन पूर्वाधारको सम्भावना देखाएका छन्। तर तारागाउँ रिजेन्सी र ओरियन्टल होटल्सको वित्तीय दबाबले स्थापित कम्पनीसमेत सञ्चालन दक्षता कमजोर हुँदा जोखिमबाट मुक्त नरहने देखाएको छ।

प्रतिक्रिया दिनुहोस्

सम्बन्धित समाचार

सेयर किन्नुअघि कसरी गर्ने रिसर्च ? यी हुन् महत्वपूर्ण ५ चरणहरु

खप्तड लघुवित्तले आईपीओ जारी गर्ने, बिक्री प्रबन्धकमा प्रभु क्यापिटल नियुक्त

बिल एकम्यानको रणनीति : सस्तो सेयर किनेर व्यवस्थापन आफ्नै हातमा लिने

तीन कम्पनीको सेयर मूल्य समायोजन

विद्युत खपत बढाउन प्राधिकरणले सुरु गर्यो अभियान

भ्याल्यू स्टक भनेको के हो, कसरी छान्ने यस्ता सेयर ?