डिजिटल बैंकिङबाट स्वचालित वित्तीय इकोसिस्टमतर्फ विश्व

काठमाडौं । डिजिटल बैंकिङको विकास अब मोबाइल एप र अनलाइन कारोबारमा मात्र सीमित नरही कृत्रिम बुद्धिमत्ता, तथ्याङ्कमा आधारित निर्णय प्रणाली र स्वचालित वित्तीय सेवासहितको नयाँ चरणमा प्रवेश गरेको छ। बैंकिङ क्षेत्रले परम्परागत सेवा प्रवाहबाट अघि बढ्दै ग्राहकको प्रत्यक्ष हस्तक्षेपबिनै वित्तीय गतिविधि सञ्चालन गर्न सक्ने स्वचालित वित्तीय इकोसिस्टम निर्माणमा जोड दिन थालेको छ।

एक दशकदेखि बैंकिङ क्षेत्रमा डिजिटल रूपान्तरण प्रमुख रणनीतिक विषय रहँदै आएको छ। यसअन्तर्गत भौतिक शाखाबाट मोबाइल एप, इन्टरनेट बैंकिङ र डिजिटल कारोबारतर्फ सेवा विस्तारलाई प्राथमिकता दिइन्थ्यो। तर, सन् २०२६ का विश्वका उत्कृष्ट डिजिटल बैंकहरूको मूल्याङ्कनले डिजिटल बैंकिङ अब सेवा प्रवाहको माध्यम परिवर्तन गर्ने विषयमा मात्र सीमित नरहेको देखाएको छ।

पछिल्लो चरणमा बैंकहरूले ग्राहकलाई डिजिटल माध्यमबाट कारोबार गर्ने सुविधा दिनुका साथै तथ्याङ्क विश्लेषण, एल्गोरिदम र कृत्रिम बुद्धिमत्ताको प्रयोगबाट वित्तीय सेवा स्वचालित बनाउने दिशामा काम गरिरहेका छन्। यसले बैंकिङ सेवालाई प्रतिक्रियामा आधारित प्रणालीबाट अघि बढाएर वास्तविक समयको तथ्याङ्कअनुसार निर्णय गर्न सक्ने प्रणालीतर्फ रूपान्तरण गरिरहेको छ।

कारोबारको सुविधाबाट स्वचालित वित्तीय सेवासम्म

डिजिटल बैंकिङको प्रारम्भिक चरणमा भौतिक शाखामा उपलब्ध हुने सेवाहरूलाई मोबाइल तथा वेब प्लेटफर्ममा उपलब्ध गराउने काम प्रमुख थियो। अहिले भने बैंकिङ क्षेत्रको प्रतिस्पर्धा ग्राहकलाई आकर्षक डिजिटल इन्टरफेस उपलब्ध गराउनेभन्दा पनि वित्तीय सेवा कति सहज, छिटो र स्वचालित बनाउन सकिन्छ भन्नेमा केन्द्रित हुन थालेको छ।

यस परिवर्तनले व्यक्तिगत ग्राहकको बैंकिङ सेवासँगै कर्पोरेट बैंकिङको संरचनालाई समेत प्रभावित गरिरहेको छ। तरलता व्यवस्थापन, कर्जा प्रवाह र आपूर्ति शृङ्खलासँग सम्बन्धित वित्तीय कारोबारमा तथ्याङ्कमा आधारित प्रणालीको प्रयोग बढ्दै गएको छ। यसबाट वित्तीय निर्णय प्रक्रियामा लाग्ने समय घटाउने, सञ्चालनका अवरोध हटाउने र कारोबारलाई व्यावसायिक गतिविधिसँग प्रत्यक्ष रूपमा जोड्ने सम्भावना बढेको छ।

यस्तो प्रणालीमा ग्राहकले प्रत्येक वित्तीय गतिविधिका लागि छुट्टाछुट्टै एप खोल्ने वा म्यानुअल रूपमा प्रक्रिया अघि बढाउने आवश्यकता कम हुन सक्छ। व्यापारिक कारोबार र वित्तीय प्रणालीबीच प्रत्यक्ष सम्बन्ध स्थापित हुँदा आवश्यकताअनुसार भुक्तानी, तरलता व्यवस्थापन तथा अन्य वित्तीय प्रक्रिया स्वचालित रूपमा सञ्चालन गर्न सकिने अवधारणा अघि आएको छ।

साइबर सुरक्षामा ‘जिरो ट्रस्ट’ अवधारणा

डिजिटल वित्तीय प्रणाली विस्तारसँगै साइबर सुरक्षा र तथ्याङ्क संरक्षणको महत्त्व पनि बढेको छ। यस सन्दर्भमा बैंकहरूले ‘जिरो ट्रस्ट’ सुरक्षा ढाँचालाई प्राथमिकता दिन थालेका छन्। यस अवधारणाले कुनै प्रयोगकर्ता, उपकरण वा प्रणालीलाई नेटवर्कभित्र रहेको आधारमा मात्रै विश्वसनीय नमान्ने र पहुँच प्रदान गर्नुअघि निरन्तर प्रमाणीकरण तथा नियन्त्रण गर्ने सिद्धान्त अपनाउँछ।

त्यसैगरी, एल्गोरिदममा आधारित बुद्धिमत्तालाई पृष्ठभूमिमा सञ्चालन गरेर वित्तीय प्रक्रियालाई सहज बनाउने प्रयास भइरहेको छ। यस्तो प्रणालीको उद्देश्य ग्राहकले प्रत्येक चरणमा हस्तक्षेप गर्नुपर्ने अवस्था कम गर्नुका साथै सुरक्षा, कार्यक्षमता र सेवाको गतिमा सुधार ल्याउनु हो।

यद्यपि, स्वचालित प्रणालीको प्रभावकारिता त्यसमा प्रयोग हुने तथ्याङ्कको गुणस्तर, जोखिम नियन्त्रण, प्रणालीको विश्वसनीयता र नियामकीय अनुपालनमा निर्भर रहनेछ।

बैंकिङ संस्थाको भूमिकामा संरचनात्मक परिवर्तन

डिजिटल बैंकिङको नयाँ चरणले बैंकको परम्परागत भूमिकालाई समेत परिवर्तन गरिरहेको छ। विगतमा बैंकलाई ग्राहकलाई खाता, कर्जा, भुक्तानी र अन्य वित्तीय सेवा उपलब्ध गराउने संस्थाका रूपमा हेरिन्थ्यो। अब भने बैंकिङ सेवा व्यापार तथा आर्थिक गतिविधिभित्रै समाहित हुने गरी वित्तीय पूर्वाधार निर्माण गर्ने दिशामा अघि बढिरहेको छ।

यस अवधारणाअनुसार बैंकिङ सेवा ग्राहकले छुट्टै प्रयोग गर्ने उत्पादन मात्र नभई व्यवसाय सञ्चालनका क्रममा आवश्यक पर्ने वित्तीय प्रक्रियाको अभिन्न हिस्सा बन्न सक्छ। विशेषगरी कर्पोरेट बैंकिङमा तरलता व्यवस्थापन, कर्जा तथा आपूर्ति शृङ्खलासम्बन्धी कारोबारलाई एकीकृत प्रणालीमार्फत सञ्चालन गर्ने सम्भावनाले बैंक र व्यावसायिक क्षेत्रबीचको सम्बन्धलाई थप गहिरो बनाउन सक्छ।

यसले बैंकहरूबीच प्रतिस्पर्धाको आधार पनि परिवर्तन गर्नेछ। आकर्षक मोबाइल एप र प्रयोगकर्ता अनुकूल इन्टरफेससँगै स्वचालनको क्षमता, जोखिम व्यवस्थापन, तथ्याङ्कको उपयोग र वित्तीय कारोबारलाई सहज रूपमा एकीकृत गर्ने क्षमताले बैंकको प्रतिस्पर्धात्मक स्थिति निर्धारण गर्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्ने अपेक्षा गरिएको छ।

सन् २०२६ का उत्कृष्ट डिजिटल बैंकको घोषणा

Global Finance ले सन् २०२६ का उत्कृष्ट डिजिटल बैंक तथा वित्तीय क्षेत्रमा कृत्रिम बुद्धिमत्ताको प्रयोगसम्बन्धी पुरस्कारमार्फत बैंकिङ क्षेत्रको यही रूपान्तरणलाई विश्लेषण गरेको छ।

पुरस्कार छनोटका लागि प्राप्त आवेदनहरूको मूल्याङ्कन विश्वव्यापी परामर्श, प्रविधि तथा आउटसोर्सिङ क्षेत्रमा कार्यरत कम्पनी Infosys का विज्ञ निर्णायकहरूको समूहले गरेको थियो। विजेताको अन्तिम छनोट भने Global Finance का सम्पादकहरूले गरेका थिए।

बैंकहरूको छनोट गर्दा रणनीति, ग्राहकद्वारा सेवाको प्रयोग, ग्राहक वृद्धिदर, उत्पादन तथा सेवाको विविधता, ग्राहकलाई प्राप्त हुने प्रत्यक्ष लाभ र वेब तथा मोबाइल प्लेटफर्मको डिजाइनलाई आधार बनाइएको थियो। प्रतियोगितामा आवेदन दिएका बैंकहरूलाई मात्र मूल्याङ्कनमा समावेश गरिएको थियो। साथै, आवेदन प्राप्त भएका विधा, क्षेत्र र देशमा मात्रै पुरस्कार प्रदान गर्ने व्यवस्था गरिएको थियो।

पुरस्कारको दोस्रो चरणअन्तर्गत क्षेत्रीय तथा विश्वव्यापी समग्र विजेता र विश्वव्यापी उपविधाका विजेताहरूको घोषणा अक्टोबर १३ मा सिंगापुरस्थित राफल्स होटलमा आयोजित Global Finance को सन् २०२६ का उत्कृष्ट डिजिटल बैंक तथा AI in Finance पुरस्कार समारोहमा गर्ने कार्यक्रम रहेको आयोजकले जनाएको छ।

समग्रमा, डिजिटल बैंकिङको आगामी प्रतिस्पर्धा ग्राहकलाई डिजिटल पहुँच उपलब्ध गराउने क्षमतामा मात्र सीमित रहने छैन। वित्तीय सेवा कति प्रभावकारी रूपमा स्वचालित गर्न सकिन्छ, सुरक्षा र जोखिमलाई कसरी व्यवस्थापन गरिन्छ तथा बैंकिङलाई आर्थिक गतिविधिसँग कति सहज रूपमा एकीकृत गर्न सकिन्छ भन्ने विषयले यसको भविष्य निर्धारण गर्ने देखिन्छ।

प्रतिक्रिया दिनुहोस्

सम्बन्धित समाचार

गरिब देशहरुको सहयोगका लागि विश्व बैंकको ९३ अर्ब डलरको वित्तीय प्याकेज

१० वाणिज्य बैंकले ४ महिनामै कमाए अर्ब बढी नाफा, एनआइसी एसियाको सबैभन्दा धेरै

खप्तड लघुवित्तले आईपीओ जारी गर्ने, बिक्री प्रबन्धकमा प्रभु क्यापिटल नियुक्त

तीन कम्पनीको सेयर मूल्य समायोजन

विद्युत खपत बढाउन प्राधिकरणले सुरु गर्यो अभियान

भ्याल्यू स्टक भनेको के हो, कसरी छान्ने यस्ता सेयर ?