भारतीय रिजर्भ बैंकले देश बचाएको ऐतिहासिक क्षणको सिनेमाटिक कथा ‘गभर्नर’

काठमाडौं। सन् २०२६ मा प्रदर्शनमा आएको ‘Governor: The Silent Saviour’ भारतीय आर्थिक इतिहासमा अत्यन्त महत्वपूर्ण मानिने सन् १९९१ को विदेशी मुद्रा (Balance of Payments) संकटमाथि आधारित चलचित्र हो। चलचित्रका मुख्य कलाकार मनोज बाजपेयी हुन्, जसले तत्कालीन भारतीय रिजर्भ बैंक (RBI) का गभर्नरबाट प्रेरित पात्रको भूमिका निर्वाह गरेका छन्। यो चलचित्र पूर्ण जीवनी (Biopic) नभई वास्तविक घटनाबाट प्रेरित नाटकीय प्रस्तुति (Historical Drama) हो।

चलचित्रको मूल अर्थ

'Governor' केवल एउटा व्यक्तिको कथा होइन। यो एउटा राष्ट्र आर्थिक रूपमा टाट पल्टिन लागेको अवस्थामा एउटा केन्द्रीय बैंक, सरकार र केही निर्णयकर्ताले कसरी देशलाई संकटबाट बाहिर निकाले भन्ने कथा हो।

चलचित्रले एउटा महत्वपूर्ण सन्देश दिन खोजेको छ जहाँ राष्ट्रको सुरक्षा केवल सेनाले मात्र गर्दैन, कहिलेकाहीँ आर्थिक निर्णयहरूले पनि देशको भविष्य बचाउँछन्। यसैले यसको उपशीर्षक "The Silent Saviour" अर्थात् "मौन उद्धारकर्ता" राखिएको छ।

भारतीय रिजर्भ बैंकसँगको ऐतिहासिक सम्बन्ध

चलचित्रको कथा भारतको सन् १९९१ को आर्थिक संकटसँग जोडिएको छ। त्यतिबेला भारतसँग विदेशी मुद्रा सञ्चिति यति कम भएको थियो कि देशसँग करिब दुई साताको आयात धान्न पुग्ने मात्र डलर बाँकी थियो। यस्तो अवस्थामा भारत अन्तर्राष्ट्रिय ऋण तिर्न असमर्थ हुने जोखिममा पुगेको थियो।

यही संकटका बेला तत्कालीन RBI गभर्नर S. Venkitaramanan लगायतका आर्थिक नेतृत्वले भारत सरकारसँग समन्वय गरी देशको सुन विदेशी बैंकमा धितो राखेर विदेशी मुद्रा जुटाउने कठिन निर्णय गरे। यही निर्णयले भारतलाई तत्कालको आर्थिक संकटबाट बाहिर ल्याउन ठूलो भूमिका खेलेको मानिन्छ।

यस घटनापछि भारतले व्यापक आर्थिक उदारीकरण, वित्तीय सुधार र संरचनागत परिवर्तनको बाटो समातेको थियो। त्यसैले चलचित्रले केवल एउटा निर्णयको कथा नभई आधुनिक भारतीय अर्थतन्त्रको मोड परिवर्तन भएको ऐतिहासिक क्षणलाई चित्रण गर्ने प्रयास गरेको छ।

चलचित्रका सकारात्मक पक्ष

सबैभन्दा ठूलो शक्ति मनोज बाजपेयीको अभिनय हो। उनले संयमित, जिम्मेवार र दबाबमा पनि नडगमगाउने केन्द्रीय बैंक प्रमुखको भूमिका प्रभावशाली ढंगले निर्वाह गरेका छन्। धेरै समीक्षकले उनको अभिनयलाई चलचित्रको सबैभन्दा बलियो पक्ष मानेका छन्।

चलचित्रले वित्तीय संकट, केन्द्रीय बैंकको भूमिका, विदेशी मुद्रा सञ्चिति, सुन धितो राख्ने निर्णय र सरकार–रिजर्भ बैंकबीचको समन्वयलाई सामान्य दर्शकले बुझ्ने भाषामा प्रस्तुत गर्ने प्रयास गरेको छ। आर्थिक विषयलाई मुख्य कथावस्तु बनाउनु आफैंमा भारतीय सिनेमाका लागि फरक प्रयास मानिन्छ।

कमजोरी

यद्यपि चलचित्रको विषय गम्भीर भए पनि धेरै समीक्षकले कथामा आवश्यक तनाव (tension) र गहिराइको अभाव रहेको बताएका छन्। कतिपयले यसलाई इतिहासलाई अत्यधिक सरल बनाइएको, केही राजनीतिक पक्षलाई बढी प्राथमिकता दिइएको तथा प्रचारमुखी (propaganda) शैलीतर्फ झुकेको आरोप समेत लगाएका छन्।

अर्कोतर्फ केही समीक्षकले भने चलचित्रले आर्थिक इतिहासलाई आम दर्शकमाझ पुर्‍याउने महत्वपूर्ण काम गरेको भन्दै सकारात्मक मूल्यांकन गरेका छन्।

समग्र समीक्षा

यदि तपाईं बैंकिङ, केन्द्रीय बैंक, मौद्रिक नीति, विदेशी मुद्रा सञ्चिति वा आर्थिक इतिहासमा रुचि राख्नुहुन्छ भने ‘Governor’ हेर्न लायक चलचित्र हो। यसले सन् १९९१ को भारतीय आर्थिक संकटलाई सिनेमामार्फत बुझ्ने अवसर दिन्छ। तर यसलाई पूर्ण ऐतिहासिक दस्तावेजका रूपमा होइन, वास्तविक घटनाबाट प्रेरित नाटकीय प्रस्तुति (Historical Drama) का रूपमा हेर्नु उपयुक्त हुन्छ।

पत्रकारिता वा अर्थशास्त्रीय दृष्टिकोणबाट हेर्दा चलचित्रले एउटा महत्वपूर्ण बहस उठाउँछ राष्ट्रको आर्थिक संकटमा केन्द्रीय बैंकको स्वतन्त्रता, निर्णय क्षमता र नेतृत्व कति निर्णायक हुन सक्छ भन्ने प्रश्न। यही कारणले ‘Governor’ केवल मनोरञ्जनात्मक चलचित्र नभई आर्थिक इतिहास, केन्द्रीय बैंकिङ र सार्वजनिक नीतिप्रति चासो राख्ने दर्शकका लागि अध्ययनयोग्य सिनेमासमेत बनेको छ।

प्रतिक्रिया दिनुहोस्

सम्बन्धित समाचार

गरिब देशहरुको सहयोगका लागि विश्व बैंकको ९३ अर्ब डलरको वित्तीय प्याकेज

१० वाणिज्य बैंकले ४ महिनामै कमाए अर्ब बढी नाफा, एनआइसी एसियाको सबैभन्दा धेरै

खप्तड लघुवित्तले आईपीओ जारी गर्ने, बिक्री प्रबन्धकमा प्रभु क्यापिटल नियुक्त

तीन कम्पनीको सेयर मूल्य समायोजन

विद्युत खपत बढाउन प्राधिकरणले सुरु गर्यो अभियान

भ्याल्यू स्टक भनेको के हो, कसरी छान्ने यस्ता सेयर ?