२० वाणिज्य बैंकको वित्तीय अवस्था : नाफामा नबिल, लाभांश क्षमतामा एभरेस्ट; खराब कर्जाले केही बैंक दबाबमा

काठमाडौं । आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को चौथो त्रैमाससम्मको अपरिष्कृत वित्तीय विवरण सार्वजनिक गरेका २० वाणिज्य बैंकको वित्तीय अवस्थाले बैंकिङ क्षेत्रभित्रको तस्वीर समान नरहेको देखाएको छ। समग्रमा बैंकहरूले सञ्चालन आम्दानी र नाफा कायम गरे पनि खराब कर्जा, इम्पेयरमेन्ट शुल्क, वितरणयोग्य नाफा र पूँजीको उपयोगमा बैंकहरूबीच ठूलो अन्तर देखिएको छ।

उपलब्ध २० बैंकका अपरिष्कृत विवरणलाई तुलनात्मक रूपमा हेर्दा नाफा आर्जनमा नबिल बैंक, लाभांश क्षमतामा एभरेस्ट बैंक, पूँजी तथा कर्जा–निक्षेपको आकारमा ठूला बैंकहरू र सम्पत्तिको गुणस्तरमा केही सीमित बैंक अगाडि देखिएका छन्। अर्कोतर्फ प्रभु, एनआईसी एशिया, हिमालयन र नेपाल इन्भेष्टमेण्ट मेगा बैंकजस्ता बैंकमा खराब कर्जा तथा प्रोभिजनिङको दबाबले नाफा र लाभांश क्षमतामा गम्भीर असर पारेको छ।

नाफामा नबिल अगाडि, कुमारी दोस्रो

खुद नाफाका आधारमा नबिल बैंक सबैभन्दा अगाडि देखिएको छ। बैंकले चौथो त्रैमाससम्म ७ अर्ब ९० करोड ५७ लाख रुपैयाँ खुद नाफा कमाएको छ। त्यसपछि कुमारी बैंकले ७ अर्ब ३८ करोड ७२ लाख रुपैयाँ खुद नाफा आर्जन गरेको छ।

त्यस्तै, ग्लोबल आईएमई बैंकले ६ अर्ब २२ करोड ७२ लाख, एभरेस्ट बैंकले ५ अर्ब ६ करोड ९९ लाख र राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकले ४ अर्ब ५५ करोड ६९ लाख रुपैयाँ खुद नाफा कमाएका छन्।

समग्र २० बैंकको अवधिको नाफा करिब ६९ अर्ब ८७ करोड रुपैयाँ पुगेको देखिन्छ। तर नाफाको आकार मात्र हेर्दा बैंकहरूको वास्तविक वित्तीय स्वास्थ्य बुझ्न सकिँदैन। किनभने इम्पेयरमेन्ट शुल्क र वितरणयोग्य नाफामा बैंकहरूबीचको अन्तर निकै ठूलो छ।

उदाहरणका लागि, नबिलको सञ्चालन नाफा ११ अर्ब ५६ करोड रुपैयाँभन्दा बढी भए पनि इम्पेयरमेन्ट शुल्क मात्रै २ अर्ब ६८ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। ग्लोबल आईएमईमा यस्तो शुल्क करिब ४ अर्ब ७९ करोड र नेपाल इन्भेष्टमेण्ट मेगा बैंकमा ६ अर्ब १९ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। यसले कर्जा असुली तथा सम्पत्तिको गुणस्तरमा देखिएको दबाबले बैंकको नाफामा कति प्रभाव पार्न सक्छ भन्ने देखाउँछ।

लाभांश क्षमतामा एभरेस्ट, चार बैंकको वितरणयोग्य नाफा ऋणात्मक

शेयरधनीलाई लाभांश दिन सक्ने क्षमताका आधारमा भने एभरेस्ट बैंक सबैभन्दा बलियो देखिएको छ। उपलब्ध विवरणअनुसार बैंकको वितरणयोग्य नाफा करिब ५ अर्ब २५ करोड ७८ लाख रुपैयाँ छ, जुन चुक्ता पूँजीको तुलनामा करिब ३८.३२ प्रतिशत बराबर हो।

त्यसपछि नबिल बैंकको लाभांश क्षमता करिब १९.१० प्रतिशत र स्ट्याण्डर्ड चार्टर्ड बैंकको १९.०४ प्रतिशत देखिन्छ। यसको अर्थ उच्च खुद नाफा कमाउने सबै बैंकको लाभांश क्षमता समान हुँदैन भन्ने हो। नियामकीय समायोजन, विगतको कर्जा नोक्सानीको प्रोभिजनिङ र वितरणयोग्य नाफासम्बन्धी प्रावधानले शेयरधनीलाई प्रत्यक्ष लाभांश दिन सक्ने रकम निर्धारण गर्छ।

यही कारण एनआईसी एशिया बैंक, हिमालयन बैंक, नेपाल इन्भेष्टमेण्ट मेगा बैंक र प्रभु बैंकको वितरणयोग्य नाफा ऋणात्मक देखिएको छ। ती बैंकका लागि नाफा कमाउनु मात्र पर्याप्त नभई विगतमा थुप्रिएको जोखिम र प्रोभिजनिङको भार घटाउनु प्रमुख चुनौती बनेको छ।

पूँजी र जगेडामा ठूला बैंकको दबदबा

पूँजी संरचनातर्फ हेर्दा ग्लोबल आईएमई बैंक ३८ अर्ब ११ करोड रुपैयाँ चुक्ता पूँजीसहित पहिलो स्थानमा छ। नेपाल इन्भेष्टमेण्ट मेगा बैंक ३४ अर्ब १२ करोड रुपैयाँ चुक्ता पूँजीसहित दोस्रो स्थानमा देखिन्छ।

जगेडा तथा सञ्चित नाफाको आधारमा भने राष्ट्रिय वाणिज्य बैंक बलियो देखिएको छ। बैंकको जगेडा तथा सञ्चित नाफा करिब ४० अर्ब ४५ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। नबिल बैंकको यस्तो कोष करिब ३९ अर्ब ८५ करोड रुपैयाँ छ।

ठूलो पूँजी र बलियो जगेडा कोषले बैंकलाई सम्भावित जोखिम सामना गर्ने क्षमता बढाउँछ। तर पूँजीको आकार मात्रै पर्याप्त हुँदैन। त्यसलाई कति प्रभावकारी रूपमा कर्जा, लगानी र अन्य आम्दानीमूलक क्षेत्रमा परिचालन गरिएको छ भन्ने कुरा पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण हुन्छ।

निक्षेपमा राष्ट्रिय वाणिज्य, कर्जामा नबिल अगाडि

निक्षेप संकलनमा राष्ट्रिय वाणिज्य बैंक अग्रस्थानमा छ। बैंकको निक्षेप करिब ६ खर्ब ८६ अर्ब १३ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। त्यसपछि ग्लोबल आईएमई बैंकको निक्षेप करिब ६ खर्ब ६९ अर्ब १७ करोड रुपैयाँ छ।

कर्जा प्रवाहतर्फ भने नबिल बैंक करिब ४ खर्ब ६० अर्ब ३१ करोड रुपैयाँ कर्जासहित अगाडि छ। ग्लोबल आईएमई बैंकले करिब ४ खर्ब ३९ अर्ब ३४ करोड रुपैयाँ कर्जा प्रवाह गरेको छ।

यसले नेपाली बैंकिङ बजारमा ठूला बैंकहरूको आकार र पहुँच अझै प्रभावशाली रहेको देखाउँछ। ठूलो निक्षेप आधारले बैंकलाई कर्जा विस्तारको क्षमता दिन्छ, तर कर्जा विस्तारसँगै असुलीको जोखिम बढ्ने भएकाले सम्पत्तिको गुणस्तर त्यसको अर्को पक्ष हो।

ईपीएसमा एभरेस्ट, नेटवर्थमा नेपाल बैंक

शेयर बजारका लगानीकर्ताका लागि महत्वपूर्ण मानिने प्रतिशेयर आम्दानी अर्थात् ईपीएसमा एभरेस्ट बैंक सबैभन्दा अगाडि छ। बैंकको ईपीएस ३६.९५ रुपैयाँ छ।

त्यसपछि नेपाल बैंकको ३०.६३ रुपैयाँ, राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकको २९.१४ रुपैयाँ, स्ट्याण्डर्ड चार्टर्ड बैंकको २८.३८ रुपैयाँ, नबिल बैंकको २८.३६ रुपैयाँ र कुमारी बैंकको २८.१७ रुपैयाँ ईपीएस रहेको छ।

अर्कोतर्फ प्रभु बैंकको ईपीएस ऋणात्मक १.०२ रुपैयाँ र एनआईसी एशिया बैंकको १.२२ रुपैयाँ मात्रै रहेको छ। यसले यी बैंकको नाफा उत्पादन क्षमता अन्य प्रमुख बैंकको तुलनामा कमजोर बनेको संकेत गर्छ।

किताबी मूल्य अर्थात् नेटवर्थमा भने नेपाल बैंक २८७.७० रुपैयाँ प्रतिशेयरसहित अगाडि छ। एभरेस्ट र नबिल बैंक क्रमशः त्यसपछि छन्। बलियो नेटवर्थले बैंकको प्रति शेयर आन्तरिक वित्तीय आधार बलियो रहेको संकेत गर्छ, यद्यपि शेयर मूल्यको आकर्षण निर्धारण गर्दा बजार मूल्य, भविष्यको आम्दानी र जोखिमलाई समेत सँगै हेर्नुपर्छ।

मूल्याङ्कनमा कुमारी र नेपाल बैंक तुलनात्मक रूपमा सस्ता

मूल्य आम्दानी अनुपात अर्थात् पीई रेसियो हेर्दा कुमारी बैंक र नेपाल बैंक तुलनात्मक रूपमा कम मूल्याङ्कनमा देखिन्छन्। यसको विपरीत एनआईसी एशिया बैंकको पीई रेसियो २६६.९० गुणा पुगेको छ।

तर पीई रेसियो मात्रैका आधारमा कुनै शेयर सस्तो वा महँगो निष्कर्ष निकाल्नु जोखिमपूर्ण हुन्छ। बैंकको भविष्यको नाफा, खराब कर्जा घटाउने क्षमता, पूँजी पर्याप्तता, लाभांश सम्भावना र बजार अपेक्षासमेत मूल्याङ्कनमा जोडिनुपर्छ। विशेषगरी कम ईपीएस भएका बैंकमा पीई रेसियो अस्वाभाविक रूपमा उच्च देखिन सक्छ।

खराब कर्जा नै अहिलेको मुख्य चुनौती

२० बैंकको वित्तीय अवस्थाको सबैभन्दा महत्वपूर्ण पक्षमध्ये एक निष्क्रिय कर्जा (एनपीएल) हो। यसमा बैंकहरूबीचको अन्तर अत्यन्त फराकिलो छ।

एभरेस्ट बैंकको खराब कर्जा ०.४९ प्रतिशत र स्ट्याण्डर्ड चार्टर्ड बैंकको २.०३ प्रतिशत मात्रै रहेको छ। तुलनात्मक रूपमा न्यून एनपीएलले यी बैंकको कर्जा पोर्टफोलियो र जोखिम व्यवस्थापनमा बलियो अनुशासन देखाउँछ।

तर प्रभु बैंकको एनपीएल १५.५५ प्रतिशत पुगेको छ। एनआईसी एशिया, नेपाल इन्भेष्टमेण्ट मेगा, हिमालयन र कुमारी बैंकमा पनि खराब कर्जा उच्च तहमा पुगेको विवरणले देखाउँछ।

खराब कर्जा बढेपछि बैंकले सम्भावित नोक्सानीका लागि थप रकम छुट्याउनुपर्छ। त्यसले इम्पेयरमेन्ट शुल्क बढाउँछ, सञ्चालन नाफालाई दबाउँछ र अन्ततः खुद तथा वितरणयोग्य नाफामा असर गर्छ। यही श्रृंखला केही बैंकको पछिल्लो वित्तीय विवरणमा स्पष्ट देखिएको छ।

एउटै बजारमा दुई फरक कथा

२० बैंकको समग्र वित्तीय विवरणलाई जोडेर हेर्दा नेपाली वाणिज्य बैंकिङ क्षेत्र अहिले ‘नाफा छ तर समान रूपमा स्वस्थ छैन’ भन्ने अवस्थामा देखिन्छ।

एकातर्फ नबिल, एभरेस्ट, ग्लोबल आईएमई, नेपाल बैंक र राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकजस्ता बैंकले नाफा, ईपीएस, निक्षेप, कर्जा वा जोखिम व्यवस्थापनका विभिन्न सूचकमा बलियो प्रदर्शन गरेका छन्। अर्कोतर्फ उच्च खराब कर्जा भएका बैंकमा प्रोभिजनिङको भारले नाफा र लाभांश क्षमतालाई संकुचित गरेको छ।

यसबाट आगामी दिनमा बैंकहरूको प्रतिस्पर्धा केवल निक्षेप र कर्जा विस्तारमा सीमित नरहने देखिन्छ। कर्जा गुणस्तर सुधार, असुली क्षमता, जोखिम व्यवस्थापन, पूँजीको प्रभावकारी परिचालन र वितरणयोग्य नाफा बढाउनु बैंकहरूको मुख्य परीक्षा बन्नेछ।

नेपाल राष्ट्र बैंकले बैंक तथा वित्तीय संस्थाको वित्तीय अवस्थालाई नियमित रूपमा निगरानी गर्दै आएको छ र २०८२/८३ का लागि बैंकिङ क्षेत्रका वित्तीय सूचकसम्बन्धी तथ्यांक तथा नियामकीय निर्देशनहरू पनि सार्वजनिक गरिरहेको छ।

त्यसैले चौथो त्रैमासको अपरिष्कृत विवरणलाई अन्तिम निष्कर्षका रूपमा भन्दा बैंकहरूको आगामी वित्तीय दिशाको प्रारम्भिक संकेतका रूपमा हेर्नु उपयुक्त हुन्छ। लेखापरीक्षणपछि आउने अन्तिम वित्तीय विवरण, नियामकीय समायोजन र आगामी त्रैमासमा खराब कर्जा तथा प्रोभिजनिङको अवस्थाले अहिले देखिएको तस्वीरमा परिवर्तन ल्याउन सक्छ।

नाफामा नबिल, लाभांश क्षमतामा एभरेस्ट, आकारमा ग्लोबल आईएमई र राष्ट्रिय वाणिज्य बैंक, नेटवर्थमा नेपाल बैंक तथा जोखिम व्यवस्थापनमा एभरेस्ट र स्ट्याण्डर्ड चार्टर्ड अगाडि छन्। यसको विपरीत उच्च खराब कर्जा र इम्पेयरमेन्ट शुल्कको चापमा रहेका बैंकको नाफा र शेयरधनीलाई प्रतिफल दिने क्षमता कमजोर बनेको छ।

अन्ततः लगानीकर्ताका लागि केवल ‘कुन बैंकले धेरै नाफा कमायो?’ भन्ने प्रश्न पर्याप्त हुने छैन। ‘त्यो नाफा कति दिगो छ, खराब कर्जा कति छ, वितरणयोग्य नाफा कति छ र पूँजीबाट कस्तो प्रतिफल सिर्जना भइरहेको छ?’ भन्ने प्रश्न नै बैंकको वास्तविक वित्तीय स्वास्थ्य मापन गर्ने महत्वपूर्ण आधार बन्नेछ।

प्रतिक्रिया दिनुहोस्

सम्बन्धित समाचार

गरिब देशहरुको सहयोगका लागि विश्व बैंकको ९३ अर्ब डलरको वित्तीय प्याकेज

१० वाणिज्य बैंकले ४ महिनामै कमाए अर्ब बढी नाफा, एनआइसी एसियाको सबैभन्दा धेरै

खप्तड लघुवित्तले आईपीओ जारी गर्ने, बिक्री प्रबन्धकमा प्रभु क्यापिटल नियुक्त

तीन कम्पनीको सेयर मूल्य समायोजन

विद्युत खपत बढाउन प्राधिकरणले सुरु गर्यो अभियान

भ्याल्यू स्टक भनेको के हो, कसरी छान्ने यस्ता सेयर ?