नेपालमा जीवन बीमा व्यवसायको व्यवसायिकता, विवेक झाको लेख

काठमाडौं। नेपालको बीमा बजार एक दशक अगाडीसम्म शिशु अवस्थामै थियो । अव परिस्थिति परिवर्तन भएको छ । बजारमा धेरै वटा प्लेयर्स छन् । मानिसहरु प्रशिक्षत भए । नेपाल बाहिरका अभ्यासहरु पनि हेर्न थालियो । नेपालीहरुले पुनर्बीमा कम्पनी, अन्तर्राष्ट्रिय तालिम तथा सेमिनारका साथै एक्चुरिहरु मार्फत धेरै कुराहरु हेर्ने र सिक्ने मौका पाएका छन् । यि सबै कुराहरुले बीमा बजार क्रमिक रुपमा शिशु अवस्थाबाट प्रौढ अवस्थामा पुगेको छ ।

यस परिवेशमा रुपान्तरण भइरहदा धेरै नयाँ कुराहरुमा प्रयोग गरिन्छ र पुरानाबाट सिक्दै गर्दा कोर्ष करेक्सन हुन्छ । यसलाई ‘लर्निङ बाइ डुइङ’को चरण भन्न सकिन्छ । विभिन्न बाटोबाट हेर्दा सबैभन्दा ठुलो कुरा बीमा भनेको प्रत्यक्ष रुपमा सर्वसाधारणको पैसा सँग सम्बन्धित हुन्छ । आम जनताको सेवाको लागि हुने व्यवसाय हो । सर्वसाधारण सँग हुने व्यवसायमा नियामको अहम भुमिका हुन्छ । किनभने यो क्षेत्र आफैमा अनुसासनमा बस्नु पर्ने पेशा हो । यसमा कसैको पनि व्यक्तिगत पैसा हुँदैन । जनताले दुख गरेर कमाएको पैसालाई सहि तरिकाबाट सदुपयोग नभइ हेर विचार भएन भने, अवान्छित कामहरु भयो भने प्रत्यक्ष प्रभाव सर्वसाधारण जनतामा पर्छ । त्यस कारण पनि नियमकको भुमिका धेरै हुन्छ । नेपालमा बीमाको इतिहास हेर्ने हो भने ६ दशक भन्दा लामो भइसकेको छ । यस दौरानमा बीमाको विकास क्रमिक रुपमा भएको देखिन्छ । पछिल्लो समय जति नयाँ किसिमका कुराहरु प्रयोगमा आएका छन्, विश्वमा राम्रा मानिएका अभ्यासहरु अझ कतिपय कुराहरुमा छिमेकी मुलुक भारतको भन्दा पनि धेरै छिटो अभ्यास भएको मैले देखेको छु । जस्तै जोखिममा आधारित पूँजी, एनएफआरएसका विषयहरु आदि । प्रारम्भिक चरणमा यस्ता कुराहरुको अभ्यास गर्दा बाधा अड्चनमा सबैजना केन्द्रित हुन्थ्यौ । अहिलेको चरणमा हेर्यौ भने नियमक निकायकै क्षमता अभिवृद्धि तथा नेतृत्वको नेतृत्व क्षमताको कारणले गर्दा सबै कुराहरुको कार्यान्वयनको पाटोमा केन्द्रित हुने क्रम बढेको छ । यसको नतिजा आझै नआउला तर भविष्यमा नेपालको बीमा बजारमा धेरै नै राम्रो सपोर्ट हुनेवाला छ ।

पछिल्लो एक दशकमा नेपालको बीमा बजारमा एकदमै चाहिएका नीतिगत व्यवस्थाहरु जारी भएका छन् । निर्देशनको निर्माण मात्रै भएको छैन त्यसको कार्यान्वयन भयो भएन भनेर हेर्ने क्रम बढेको हुँदा यो पाटोलाई सर्हानिय मान्नु पर्छ । बजारमा कम्पनीहरु थपिदै गर्दा हरेक क्षेत्र निखारिदै आएको छ । नयाँ कम्पनी आइसके पछि जनशक्ति पनि बढ्दै गयो । कम्पनीहरुको आन्तरिक क्रियाकलापहरुमा पनि स्वस्थ प्रतिस्पर्धा हुने क्रम बढेको छ । सुरुका दिनमा विदेशी कन्सल्टेन्सीहरुमा पर निर्भर हुने अवस्था थियो । मैले आज भन्दा २० वर्ष अगाडी अडिट फर्ममा जीवन निर्जीवन बीमा कम्पनीको अडिट गर्दा कतिपय कामहरुमा विदेशी कन्सल्टेन्सीकै भर पर्नु पर्ने अवस्था थियो । उनिहरुले रिपोर्ट नै बनाइदिने, पोलिसी बनाइदिने, तरिका सिकाइदिनेदेखि लिएर हिसाव गरिदिनेसम्मका सारा काम गर्थे । अझ प्रमुख कार्यकारी अधिकृत पनि वाहिरबाटै ल्याउने ट्रेण्ड थियो । पछिल्लो समय हाम्रोमा यति धेरै जनशक्तिको विकास भयो कि नेपाली सिइओहरुले नै एकदमै राम्रो नतिजा दिन सक्ने भएका छन् । नेपालीहरुले पनि धेरै राम्रो गर्न सक्छन् अझ विदेशबाट ल्याइएका सिइओहरुले भन्दा राम्रो गर्न सक्छन् भन्ने अवस्थाको निर्माण भएको छ । नेतृत्व राम्रो हुने वित्तीकै कम्पनीका अन्य जनशक्ति पनि स्वत राम्रो हुँदै आए । उनिहरुले आन्तरिक र बाह्य एक्सपोजर पाए ।

पहिला खेल्ने मैदान नै थिएन । नेपालीहरुलाई बाहिर देखिदैन थियो । बाहिरका मानिसले यति राम्रो काम गरिरहेका छन् भन्दै हाम्रा कर्मचरीलाई अवसर नै दिइदैन थियो । हामीले विस्तारै मौका दिन थाले सँगै उहाँहरुले वाहिरका मानिसहरुको तुलनामा धेरै राम्रो नजिता दिन थाल्नु भयो । यसरी कम्पनीहरुहरुले दिनानु दिन गुणात्मक हिसावले अग्रगामी छलाङ मारिरहेका छन् ।

यसरी जीवन बीमा कम्पनीको क्षेत्रमा कम्पनीलाई जनतासम्म पुर्याउनका लागि सबैभन्दा ठुलो भुमिका अभिकर्ताको हुन्छ । सुरुवाति दिनमा अभिकर्ता भनेको के हो भन्ने नै थाहा थिएन । प्रारम्भिक चरणमा नेपालको धेरै वटा बीमा भारतमा जान्थ्यो । सुरुमा अभिकर्ताहरुलाई नै बुझाउन धेरै गाह्रो भयो । यसमा सबैभन्दा जेठो कम्पनी राष्ट्रिय बीमा संस्थानको ठुलो भुमिका छ ।

सबैभन्दा पहिलो चरणका अभिकर्ताको निर्माण एकदमै राम्रो तरिकाबाट भएको छ जसले अहिलेसम्म पनि व्याकअपको रुपमा काम भइरहेको छ । जतिवेलाको स्कुलिङ एकदमै गज्जवको भएको रहेछ । नेपाल लाइफमा मेरो आफ्नै कार्यकालमा पनि पुराना अभिकर्ता एकदमै नैतिकवान र राम्रो पाउथे । उहाँहरुको अभ्यास एकदमै राम्रो छ । यस पछिका अभिकर्ताहरु पनि समय सापेक्ष रुपमा बेष्ट अभ्यासकर्ता नै हुनुहुन्थ्यो ।

प्रारम्भिक चरणमा बीमाको शिक्षा बढाउनु थियो । यस पछि खालि बीमा गर्ने भन्दा पनि बुझेर, कुन बीमितलाई कस्तो खालको पोलिसी उपयुक्त हुन्छ भन्दै विश्लेषण गर्दै बीमा पोलिसी बिक्री गर्ने कुरामा धेरै फड्को मारेको छ । जुनसुकै क्षेत्रमा पनि ९९ प्रतिशतले एकदमै राम्रो काम गरे भने पनि एक प्रतिशतले नराम्रो अभ्यास गर्छन् नै । अभिकर्ता जगतमा हुने नराम्रा काममा पनि यस क्षेत्रबाटै आवाज उठ्ने गरेको छ । सेवा भावका साथ गरिने यो व्यवसायलाई एक पटकका लागि मात्रै सोचिदैन । यो एक पटकको मात्रै व्यवसाय होइन । आफ्नो जीवनभर यो व्यवसाय गर्न सकिन्छ । यसमा गर्नु पर्ने सबैभन्दा महत्वपुर्ण काम भनेको आफ्ना ग्राहकहरु सँग नजिक रहने । मार्केटिङ तथा सेल्सको दृष्टिकोणबाट सैद्धान्तिक रुपमा अध्ययन गरिएको मार्केटङ यस क्षेत्रमा प्रयोग हुन्छ ।

हिजोका दिनमा कसैले यो यस्तै हुन्छ भन्दा पनि चुप लाग्नु पर्ने अवस्था थियो भने अव यो भनेको यसरी भएको हो भन्नेसम्मको जानकारी लिन सकिने अवस्था बनेको छ । अहिलेको अभिकर्ता यति धेरै प्रशिक्षित छन् उनिहरुलाई बीमा व्यवसायको सैद्धान्तिक तथा प्राविधिक सबै पाटोहरुको बारेमा ज्ञान छ । कतिपय अभिकर्ताले एक्चुरिले राखेका प्राविधिक पक्षहरुमा पनि आफ्नो तर्क दिन सक्छन् । यो एकदमै सुखद कुरा हो ।

आजका दिनमा बीमाको सुखद भविष्यको आधार निर्माण भएको छ । यसका लागि सबै पक्ष मिलेर अगाडी बढ्ने हो भने पछिल्ला केहि वर्षको बृद्धिदरलाई छाडेर आगामी दिनमा गुणात्मक रुपमा नाटकीय बृद्धि हुने परिकल्पना गर्न सक्छौ । किनभने नियमक निकाय, बीमा कम्पनी र अभिकर्ता तीन वटै पक्ष तयार भएको छ ।

अभिकर्तालाई दीर्घकालिन बनाउने चुनौती

जीवन बीमा क्षेत्रमा सबैभन्दा ठुलो समस्या भनेको अभिकर्ताको रिटेन्सन ‘टिकाउ’ नै हो । बीमा कम्पनीहरु जहिले पनि अभिकर्ताको संख्या बढाउन तर्फ लाग्छन् । हाम्रो उद्देश्य मेरो कम्पनीमा अभिकर्ताको संख्या यति लाख पुग्यो मात्रै भन्ने भन्दा पनि अभिकर्तालाई प्रतिस्पर्धी बनाउने तर्फ अग्रसर हुनु पर्छ ।

म यसमा अभिकर्तालाई दोष दिन्न । दुनियामा कोहि मानिस यस्ता छैनन जो केहि काम नगरि खाउ भनेर सोच्दैनन् । हरेक व्यक्तिले म केहि मिहिनेत गरौ । मेरो आफ्नो क्षमता उपयोग गरेर आफ्नै देशमा बसेर सहि तरिकाबाट नैतिकवान भएर केहि काम गरौ भन्ने सोच हुन्छ । म बीमा क्षेत्रमा सक्रिय रुपमा काम गर्दै गर्दा पनि यो कुरा भन्ने गर्थे ।

हामीले बीमा क्षेत्रलाई किन यो तहसम्म पुर्याउन सकिरहेका छैनौ भन्दा ‘म डाक्टर, इन्जिनियर, चार्टर्ड एकाउन्टेन्ट, सिइओ बन्छु भन्ने तर म एउटा राम्रो फाइनान्सियल एडभाइजर ‘अभिकर्ता’ बन्छु भन्न नसक्ने । अभिकर्ता फाइनान्सियल एडभाइजर बन्दै गर्दा यहाँ समस्या कहाँनेर छ । यो भन्दा राम्रो पेशा नै छैन । मैले त्यतिवेला पनि भन्थे ‘मैले एकदमै राम्रो मान्ने दुई वटा पेशा छन् । एउटा पेशा शिक्षक हो भने दोस्रो पेशा अभिकर्ता ।’

यदि शिक्षक नहुने हो भने हामी यस तहसम्म आइपुग्दैनौ । एउटा मानिसको लागि जीवन बीमा अभिकर्ताको भुमिका एकदमै राम्रो हुन्छ । जहाँ फाइनान्सियल कन्सल्टेन्ट भन्दा एकदमै प्रतिष्ठित पेशा हो भन्ने बुझिन्छ । सँग सँगै अभिकर्ता पेशालाई हेर्दा त्यस्तो पाउदिन । सुरुमा बीमा अभिकर्ता ठुलो इच्छाशक्तिका साथ यो पेशामा आउनुहुन्छ । बीमा कम्पनीहरुले अभिकर्ताको संख्यात्मक बृद्धि भएको देखाउन तोकिएको इन्सेन्टिभ पाउनका लागि विद्यमान अभिकर्ताहरुलाई कम्तिमा पनि अन्य १० नयाँ अभिकर्ता बनाउनु पर्ने शर्त राखिन्थ्यो । तर मलाई यहि कुरा मन पर्दैन थियो । एउटा अभिकर्ताले राम्रो व्यवसाय ल्याइरहेको छ भने उसलाई अनेकौ शर्तहरु किन थोपरिदिने ।

यसरी शर्त तोकेर अभिकर्ता बनाउन भनिए पछि उसले जसरी पनि अभिकर्ता निर्माण गरिदिन्छ । यसलाई हेरेर कम्पनी भित्र पनि आफ्नो पफर्मेन्स देखाउन थालियो । तर यसबाट कति व्यवसाय भित्रिन्छ उनिहरुको गुणस्तर कस्तो छ भन्ने पाटोलाई हरेनौ । ति अभिकर्ताले कसरी धेरै भन्दा धेरै बीमाको बारेमा बुझाएर आउछन् भनेर हेरिएन । अभिकर्ता बीमा कम्पनीमा कमाउनका लागि आएका हुन् । उनिहरु केहि गर्नु पर्छ भन्दै बन्नका लागि आएका हुन् नामका लागि केवल लाइसेन्स मात्रै लिन आएका होइनन् । त्यसैले क्षमता अभिबृद्धिको क्षेत्रमा काम गर्नु पर्छ । आज एउटा अभिकर्ताले १० हजारको व्यवसाय ल्याइरहेको छ भने उसले कसरी १० हजारको ल्याउन सक्छ भनेर हेर्नु पर्यो । अभिकर्ताको सेवा सुविधादेखि लिएर इन्सेन्टिभको मापदण्डमा स्थायित्व हुनु पर्छ । यो पेशालाई मर्यादित बनाउन स्थायित्व कायम गर्नु पर्छ ।  

 यो पेशामा आउने मानिसलाई भविष्य उज्वल छ है भनेर हामीले देखाउनु पर्यो । एउटा मानिसले दशौ वर्ष कुनै ठाउँमा काम गर्छ भने उपदान पाउछ । एउटा अभिकर्ता एउटा ठाउँमा गएर १० औं वर्ष काम गर्छ भने उसले सुरक्षित भएको महशुस गर्नु पर्छ । अहिले त एउटा अभिकर्ता एउटा कम्पनी भन्ने अवधारणा आइसको छ । मैले एउटा मात्रै काम गर्छु भने साच्चीनै म यस क्षेत्रमा भविष्य बनाउछु भनेर आउछु ।

एउटा अभिकर्ताले मिहिनेत गरेर यहि पेशामा लागेर मेरो बालबच्चा पढाउछु, एउटा घर किन्छु, गाडी जोड्छु भन्दा किन नपाउने । एउटा अभिकर्ता जसले आर्जन गरेको कमिशनको अग्रिम रुपमा कर तिरिन्छ । यसरी पारदर्शी रुपमा कमाएका अभिकर्तालाई नियमित रुपमा सुरक्षित गरेर अगाडी लैजाने हो भने उ एउटा कम्पनीका लागि लालायित भएर काम गरिहाल्छ नि । यहि राम्रो आम्दानी हुन्छ भने कसलाई विदेश जान मन छ । पछिल्लो समयको तथ्याङ्क हेर्ने हो भने सबै कम्पनीमा अभिकर्ताको संख्या घट्दो क्रममा छ ।

कारण के हो भने एउटा अभिकर्ताले पहिलो दोस्रो तेस्रो वर्ष हेर्यो तर आफ्नो भविष्य देखेन अनि पलायन भयो । कुनै वेला यस्तो थियो जतिवेला सक्रिय अभिकर्ता जसले नियमित रुपमा व्यवसाय भित्र्याउथे उनिहरुको संख्या २ लाख भन्दा माथि थियो । यो संख्यात्मक अभिकर्ता नभइ सक्रिय रुपमा काम गर्ने अभिकर्ताको संख्या हो । यदि यो संख्या घटिरहेको छ भने हामीले स्वभाविक रुपमा हामीले हामीलाई नै मूल्याङ्कन गर्नु पर्छ ।   

यस पछि अभिकर्ताको पक्षमा अर्को महत्वपुर्ण कुरा भनेको कसरी क्षमता अभिबृद्धि गर्ने भन्ने नै हो । अहिले नेपाल बीमा प्राधिकरणले परीक्षा लिएर लाइसेन्स दिन सुरु गरेको छ । यो केवल औपचारिकता मात्रै हुनु भएन । अर्को कुरा परीक्षा अनुतिर्ण गराउने हिसावले पनि परीक्षा लिनु भएन । हामीले अभिकर्ताको तालिमका गतिविधि बढाउनु पर्छ । जस्तो, मलाई कस्तो किसिमको अभिकर्ता उत्पादन गर्नु छ त्यस्तै तालिम आयोजना गर्नु पर्छ । एउटा व्यक्तिलाई पोलिसीको तालिम दिने हो भने तालिमको मात्रै दिनु पर्छ ताकी कुनै देखावटी तथा औपचारिकताका लागि मात्रै तालिम आयोजना गरिनु हुँदैन ।

आजका दिनमा हेर्ने हो भने हरेक महिनामा बीमा सम्बन्धित राष्ट्रिय अन्तर्राष्ट्रिय सेमिनार गोष्ठी भएको छ । तर सेमिनारको नतिजा के कस्तो आयो त ? ति व्यक्ति जो जो गए त्यसमा एउटा मात्रै विषय नयाँ तथा फरक आयो कि आएन त्यो हेर्नु पर्छ । कतिपय तालिम हरेक वर्ष उस्तै हुन्छ । जसबाट भाग लिएर आएकाले अघिल्लो वर्ष पनि यहि भन्या हो गएको वर्ष पनि यहि र अहिले पनि यहि भन्या हो भन्ने गर्छन । यसले अभिकर्ताको क्षमता अभिबृत हुँदैन । तालिममा आनन्द दिनुहोस् ठिक छ तर तालिममा सहभागी भइसके पछि केहि न केहि नयाँ कुरा सिकेर जानेर आउनुहोस् । भोलिका दिनमा अभिकर्ता बजारमा जादै गर्दा ला आज के भन्ने भन्ने कुरा मनमा उब्जनु भएन । सारा चिजको जानकारी हुनु पर्यो । यसका आधारमा अभिकर्तालाई वर्गिकरण गर्नु पर्छ ।

नयाँ आउने अभिकर्तालाई एउटा कुरा सिकाउनु पर्छ । जहाँ आधारभुत कुराहरु धेरै होस् । हामी आफै पनि एक कक्षा हुँदै १० कक्षा पुगेका हौ भने अभिकर्ताको तालिम तथा सेमिनारमा पनि अभिकर्ताको स्तर अनुसार वर्गिकरण गरेर आयोजना गर्नु पर्छ । होला कसैले एउटा मानिसले १० वर्षमा गर्न नसकेको व्यवसाय पहिलो वर्षमै गर्ला तर पनि उसलाई आधारभुत कुरा नै धेरै सिकाउनु पर्छ । यस्तो नहुँदा पहिलो वर्ष करोड व्यवसाय गर्नेले अर्को वर्ष १० हजारको पनि व्यवसाय गर्दैन जसले गर्दा चाढै पलायन हुन्छ ।

तपाईले अभिकर्तामा केन्द्रित गर्नु भयो भने बीमा व्यवसाय फस्टाउँछ । कसैले रोकेर रोकिदैन । सबैभन्दा ठुलो भुमिका अभिकर्ताको हुन्छ । अरुको पनि भुमिका नहुने होइन तर उहाँहरुको भूमिका अफिस भित्र हुन्छ । फिल्डमा जाने भनेको अभिकर्ता नै हो । जो ठाउँ ठाउँमा पुगेर पुलको काम गरिरहेको हुन्छ । यो नै बीमा क्षेत्रको सुन्दर पक्ष हो ।

म नेपाल लाइफमा हुँदाको एउटा घटना अझै पनि याद आउछ । रुकुममा जाने क्रममा बाटोमा ठुलो भेल आएर बाटो अवरुद्ध भयो । यत्तीकैमा एक जना अभिकर्ता आउनु भयो । उहाँ त्यस स्थानमा ८ घण्टासम्म हिडेर आउनु भएको रहेछ । त्यो पनि दुई हजार रुपैयाँ प्रिमियम बोकेर । यस्तो किसिमले जो मानिसले खटेर काम गर्छ । उसलाई तपाईले अलिकति मात्रै हेरचाह गर्नु भयो र टिकाउन सक्नु भयो भने उहाँले कम्पनीका लागि धेरै ठुलो काम गर्न सक्नु हुन्छ ।

बीमामा लागेर धेरैले कमाउनु मात्रै भएको छैन कतिपयले गुमाउनु पनि भएको छ । यो पेशामा कति धेरै दुख छ त्यो भनिसाध्यै छैन । अहिले जस्तो पहिला पहिला सबै कम्पनीका शाखा कार्यालय सबै जिल्लामा हुँदैन थियो । शाखा नभएका स्थानका अभिकर्ताले लामो यात्रा गरेर तथा हिडेर शाखा कार्यालय पुग्नु पर्ने बाध्यता थियो । यसरी दुख गरेर कार्यालयमा आइपुग्दा कर्मचारीले तपाईको काम आज भ्याइदैन भोलि आउनुहोस् अथाव तपाईको यो कागजपत्र पुगेन भोलि ल्याउनुहोस् भनिदिदा उ होटलमा बस्नु पर्थ्यो खानु पर्यो । जुन खर्च कमिशनले धान्न सक्ने अवस्थामा हुँदैन थियो । उसको सबै पैसा होटलमै सकिन्थ्यो । यस्तो अवस्थामा पनि अभिकर्ताले काम गरिरहेका छन् भने म उहाँहरुलाई धेरै धेरै धन्यवाद दिन्छु ।

यसले गर्दा हामीले यि कुराहरुमा धेरै परिवर्तन गर्यौ । अहिलेको अवस्थामा धेरै कुराहरुमा परिवर्तन भइसकेको छ । सबै कुरा अनलाइनमा आइसकेको छ । धेरै कुराहरु डिजिटल भइसकेका छन् । अव अभिकर्तालाई सूचना प्रविधि मैत्री बनाउनु पर्छ । यसका लागि तालिम बाहेक अरु विकल्प छैन । यदि यस क्षेत्रमा जुन कम्पनीले अभिकर्तामा केन्द्रित गरेर आफ्नो सारा ध्यान लगाउँछ त्यो कम्पनी पछाडी पर्ने कुरा हुनै सक्दैन । त्यसैले हामीले हाम्रो माटो सुहाउदो नीति बनाऔं ।

हाम्रोमा एउटा चिजको सधै कमि रहिरहेको जस्तो लाग्छ । त्यो कमि के हो भन्दा बीमितको पक्षबाट स्वतन्त्र पुर्वक कुराहरु गरिदिने कुनै पनि निकाय हामी सँग छैन । यसका लागि परामर्शदाता कम्पनी आउनु पर्छ । निर्जीवन बीमा क्षेत्रमा जसले मान्छे चिनेका छन् उनिहरुलाई धेरै सजिलो छ तर अरुलाई धेरै असहज छ । जसले बीमा पोलिसी लिएका छन् उनिहरुलाई के कस्तो जोखिम बहन हुन्छ दाबी कसरी पाइन्छ भन्ने कुराको सामान्य जानकारी पनि छैन ।

त्यसैले यहाँ कुनै यस्तो प्ल्याटफर्म हुनु पर्यो नि जहाँ बीमाको बारेमा राम्रो सँग बुझ्न सकियोस् । म आफै बीमा क्षेत्रको व्यक्ति भएकाले धेरै जनाले मलाई बीमाको बारेमा सोधिरहनु भएको हुन्छ । जसलाई कुन बीमा पोलिसी लिएको छु । मेरो जीवन हो कि निर्जीवन बीमा पोलिसी कुन हो र यसले के कस्तो जोखिम बहन गर्छ भन्ने कुराको पनि जानकारी नभएको पाउँछु ।

जीवन बीमा पोलिसी खरिद गर्नेहरुले मेरो गाडीको दाबी कसरी लिने भन्दै सोध्न आँउछन् । यि कुरा बीमा क्षेत्रका व्यक्तिहरुलाई थाहा हुँदैन । किनभने उनिहरुको साथि सर्कल सबै बीमा क्षेत्रकै हन्छन् । तर देश भित्र छिरेर हेर्नुहोस् यस्ता कुराहरु देख्न पाइन्छ ।

यस्ता कुराहरुले गर्दा अझै पनि हामीले बीमाको क्षेत्रमा धेरै काम गर्न जरुरी छ । बीमाको पोलिसी लिए पछि चाहे जस्तो सुकै अवस्थामा लिएको भए पनि सामान्य जानकारी हुनै पर्छ । यसका लागि हामीले धेरै काम गर्नु पर्छ । जनचेतना भनेर मात्रै हुँदैन । बीमा भनेको दाबीका लागि मात्रै हो भन्ने बुझाइ छ । बीमा दाबीका लागि मात्रै नभएर अन्य धेरै कुराहरुका लागि पनि उपयुक्त छ भन्ने कुराहरु धेरैलाई थाहै छैन । बीमा पोलिसी खरिद गरिसके पछि दाबी पाइन्छ भन्ने कुरा कसैलाई पनि थाहा छैन ।  आफुले बीमा शुल्क भुक्तानी गरिसके पछि त्यो रकम सहि ठाउँमा पुग्यो पुगेन भनेर हेर्ने कुरा थाहा छैन । यि सारा कुराका लागि बुँदागत रुपमै आउनु पर्छ । बीमा पोलिसी लिएर पछि एक दुई तीन यि यि कुराहरु हेर्नु पर्छ भन्ने थाहा हुनु पर्यो ।

कसैले पनि अभिकर्ताको लागि बीमा गरिदिएको होइन । त्यो त बीमितकै हितका लागि गरिएको हो । यहाँ सबै पक्षको उत्तीकै महत्व छ । सबै जना व्यवसाय भएन व्यवसाय भएन मात्रै भन्नु हुन्छ । व्यवसाय बढ्नका लागि त काम पनि हुनु पर्छ नि । हेर्नुहोस् त बीमा गर्नु पर्ने मानिसहरु अझ कति धेरै बाँकी छन् । देशमा २५ वर्ष भन्दा मुनिको जनसंख्या एक करोड भन्दा माथि छ । जसमा अझै बीमा हुनेवालाको संख्या अझ धेरै छ । जुन देशमा बीमा हुनेवाला छ त्यो देशको तयारी खोइ त । किन भने सबैलाई भएको बीमाले पुग्यो । जति छ त्यसमै सबै जना दंग छन् । जहाँबाट व्यवसाय ल्याइएको छ त्यस पक्षले सबै कुरा बुझ्नु पर्यो । उहाँहरुलाई बुझाउनु पर्यो ।

हामी सरेण्डर बढ्यो मात्रै भनिरहेका छौ । सरेण्डर घटाउन तीन वर्ष नदेउ भनिरहेका छौ । यदि कसैले एक करोडको बीमा गर्यो । पहिलो वर्ष १० लाख तिर्यो तर दोस्रो वर्ष तिर्न सकेन भने त्यो पैसा नै खाइदिने । त्यो पनि कँही हुन्छ । यदि कसैले बदमासी गर्छ भनेर उसको विरुद्धमा एक्सन लिनु पर्यो नि । तर त्यो त बीमितको पैसा होनि । यहाँ बीमितको पक्षबाट कसले हेरिदिने ? बीमितको वकालन कसले गरिदिने ? सबै कुरामा कस्दै लैजाने हो भने भोलि कसैले पनि बीमा गर्दैन । जव मानिसमा वितृष्णा छाउछ तव थाकेको महशुस गर्न सक्छन् । एउटा व्यक्तिले बीमा गर्न आयो तर दुई वर्ष पछि पैसा तिर्न सकेन  । अव यसमा बीमितको गल्ति के के हुन सक्छ । बरु बदमास गर्नेलाई ठुलो कारबाही गर्नु पर्छ ।

त्यसैले सरेण्डर कुनै पनि बीमितले जवरजस्ती गर्दैन भन्ने मान्नु पर्यो । जसले बदमासी गर्छ उसलाई कारबाही गर्नुहोस् । हामी सामान्य विष्कुट पसलमा ग्राहक आँउदा कत्ती राम्रो सँग हाँसेर कुरा गर्छौ । अर्को विष्कुट किन्ने वातावरण बनाउछौ । मागेको बेलामा उधारो दिन्छौ । अव यहाँ बीमितबाट पैसा आइसके पछि अझै धेरै बीमा ल्याउने वातावरण बनाएनौ भने एक करोडको बीमा गर्न सक्नेले १० लाखको बीमा गर्छ । भोलि के गर्ने हो, कुन नियम परिवर्तन गरिदिने हो, पैसा नै डुब्यो भने के गर्ने हो भन्ने किसिमका संसयको वातावरणलाई कसले हेर्ने । हामीले यि क्षेत्रमा सुधारका काम गर्यो भने अझ बीमितको पक्षबाट सोचेर हामीले काम गर्यौ भने धेरै सुधार हुन्छ । अव हामीले बीमितको पक्षबाट हेर्ने चस्मा परिवर्तन गर्ने बेला आएको छ । हामी जो जहाँ बसिरहेका छौ त्याहीबाट बीमितको पक्षबाट हेर्ने चस्मा लगाउनुहोस् बीमाको व्यवसाय यो भन्दा कयौ गुणा बृद्धि हुन्छ । अहिले डराइ डराइ बीमा गर्नेले भोलिका दिनमा विश्वासका साथ बीमा गर्छन् । अहिले सबैले आ-आफ्नो तर्फबाट राम्रो भनिरहेका छन् । तर को राम्रो हो थाहै छैन । त्यो भनिदिने तुलना गरिदिने मानिस नै छैन । बीमा के हो व्ल्याक एण्ड ह्वाइटमा क्लियर भनिदिने स्वतन्त्र निकायको पनि खाचो परिसकेको छ ।

(विवेक झा बीमा बिज्ञ हुन्। उनि नेपाल लाइफ इन्स्योरेन्स कम्पनीको दुई कार्यकालसम्मका सफल प्रमुख कार्यकारी अधिकृत हुन्।)

प्रतिक्रिया दिनुहोस्

सम्बन्धित समाचार

तीन कम्पनीको सेयर मूल्य समायोजन

विद्युत खपत बढाउन प्राधिकरणले सुरु गर्यो अभियान

भ्याल्यू स्टक भनेको के हो, कसरी छान्ने यस्ता सेयर ?

बिल एकम्यानको रणनीति : सस्तो सेयर किनेर व्यवस्थापन आफ्नै हातमा लिने

नेशनल लाइफको २० प्रतिशत लाभांश घोषणा

लेखापरीक्षण प्रतिवेदन नबुझाउने विभिन्न बीमा कम्पनीहरूलाई जरीवाना