भदौमा पनि घट्यो बैंकको निक्षेप ब्याजदर, तरलता व्यवस्थापनमा बैंकको दबाब कायमै

काठमाडौं । नेपालका २० वटा वाणिज्य बैंकले भदौ महिनाका लागि नयाँ ब्याजदर सार्वजनिक गरेका छन्। बैंकिङ प्रणालीमा उच्च तरलता कायम रहँदा निक्षेप संकलनको लागत घटाउने दबाबमा रहेका अधिकांश बैंकहरूले साउनकै दरलाई निरन्तरता दिएका छन् भने पाँच बैंकले व्यक्तिगत निक्षेपको ब्याजदर घटाएका छन्। यससँगै भदौमा वाणिज्य बैंकहरूको औसत अधिकतम निक्षेप ब्याजदर थप तल झरेको छ।

उपलब्ध ब्याजदर विवरणअनुसार भदौ महिनामा व्यक्तिगत निक्षेपतर्फको औसत अधिकतम ब्याजदर साउनको ४.१६७५ प्रतिशतबाट ०.०३१५ प्रतिशतविन्दुले घटेर ४.१३६ प्रतिशतमा पुगेको छ। त्यस्तै, संस्थागत निक्षेपको औसत अधिकतम ब्याजदर पनि ३.११६ प्रतिशतबाट ०.०३५ प्रतिशतविन्दुले घटेर ३.०८१ प्रतिशतमा सीमित भएको छ।

यो परिवर्तनको आकार ठूलो देखिँदैन। तर, लगातार घटिरहेको ब्याजदरको प्रवृत्तिलाई हेर्दा बैंकिङ प्रणालीमा निक्षेपको पर्याप्तता र कर्जाको कमजोर मागबीचको असन्तुलन अझै कायम रहेको संकेत गर्छ। बैंकहरूसँग लगानीयोग्य रकम थुप्रिँदै जाने तर सोही अनुपातमा कर्जा विस्तार हुन नसक्ने अवस्था रहँदा निक्षेपको मूल्य अर्थात् ब्याजदरमाथि स्वाभाविक रूपमा दबाब पर्छ।

पाँच बैंकले घटाए ब्याजदर

भदौ महिनाका लागि पाँच वाणिज्य बैंकले व्यक्तिगत निक्षेपको अधिकतम ब्याजदर घटाएका छन्। तीमध्ये सिद्धार्थ बैंकले सबैभन्दा ठूलो कटौती गरेको छ। बैंकले व्यक्तिगत निक्षेपको अधिकतम ब्याजदर साउनको ४.०५ प्रतिशतमा ०.२९ प्रतिशतविन्दुले घटाएर ३.७६ प्रतिशत कायम गरेको छ। संस्थागततर्फ पनि ३.२५ प्रतिशतमा ०.२० प्रतिशतविन्दुले घटाएर ३.०५ प्रतिशतमा झारेको छ।

त्यस्तै, नेपाल बैंकले व्यक्तिगत निक्षेपको अधिकतम ब्याजदर ४.२५ प्रतिशतबाट ४.१५ प्रतिशतमा झारेको छ। संस्थागत निक्षेपतर्फ भने ४ प्रतिशतबाट ३.५ प्रतिशतमा झार्दै ०.५ प्रतिशतविन्दुको तुलनात्मक रूपमा ठूलो कटौती गरेको छ।

सिटिजन्स बैंक इन्टरनेसनलले व्यक्तिगततर्फको अधिकतम ब्याजदर ३.९५ प्रतिशतबाट ३.८५ प्रतिशतमा झारेको छ। कुमारी बैंकले ३.८५ प्रतिशतबाट ३.७६ प्रतिशत तथा स्ट्यान्डर्ड चार्टर्ड बैंकले ३.८५ प्रतिशतबाट ३.८ प्रतिशतमा झारेका छन्। यी बैंकहरूमा संस्थागत निक्षेपको दर भने साउनकै तहमा कायम छ।

यसबाट बैंकहरूले सबै प्रकारका निक्षेपमा समान रूपमा ब्याजदर घटाउनुभन्दा ग्राहकको प्रकृति, निक्षेपको संरचना र आफ्नै स्रोत व्यवस्थापनअनुसार दर समायोजन गरिरहेको देखिन्छ।

१५ बैंकको ब्याजदर स्थिर

भदौमा १५ बैंकले भने साउनकै अधिकतम निक्षेप ब्याजदरलाई निरन्तरता दिएका छन्। यस समूहमा नबिल बैंक, प्रभु बैंक, नेपाल इन्भेष्टमेन्ट मेगा बैंक, एनएमबी बैंक, सानिमा बैंक, माछापुच्छ्रे बैंक, कृषि विकास बैंक, नेपाल एसबीआई बैंक, एभरेस्ट बैंक, हिमालयन बैंक, लक्ष्मी सनराइज बैंक, एनआईसी एशिया बैंक, राष्ट्रिय वाणिज्य बैंक, प्राइम कमर्सियल बैंक र ग्लोबल आइएमई बैंक रहेका छन्।

व्यक्तिगत निक्षेपतर्फ नबिल बैंक र प्रभु बैंकले अधिकतम ४.५५ प्रतिशत ब्याजदर कायम गरेका छन्। यो भदौ महिनाका लागि २० वाणिज्य बैंकमध्ये सबैभन्दा उच्च दर हो।

त्यसपछि नेपाल इन्भेष्टमेन्ट मेगा बैंक, एनएमबी बैंक, सानिमा बैंक र माछापुच्छ्रे बैंकले ४.५ प्रतिशतको अधिकतम व्यक्तिगत निक्षेप दर कायम गरेका छन्। यसको विपरीत सबैभन्दा कम व्यक्तिगत अधिकतम दर स्ट्यान्डर्ड चार्टर्ड बैंकको ३.८ प्रतिशत र सिटिजन्स तथा सिद्धार्थ बैंकको ३.८५ प्रतिशत आसपास देखिन्छ।

यसले एउटै बैंकिङ प्रणालीभित्र पनि निक्षेपको आवश्यकता र स्रोत संरचनाका आधारमा ब्याजदर निर्धारणमा फरक रणनीति अपनाइएको देखाउँछ।

तरलता उच्च हुँदा निक्षेपको मूल्य घट्दै

ब्याजदर घट्नुको मूल कारणलाई केवल बैंकहरूको प्रतिस्पर्धासँग जोडेर हेर्नुभन्दा बैंकिङ प्रणालीको तरलता र कर्जाको मागबीचको सम्बन्धमा हेर्न आवश्यक हुन्छ। बैंकहरूसँग पर्याप्त रकम उपलब्ध छ, तर सो रकमलाई कर्जामा रूपान्तरण गर्ने गति कमजोर छ भने नयाँ निक्षेप आकर्षित गर्न उच्च ब्याजदर प्रस्ताव गर्नुपर्ने आवश्यकता हटेको छ।

अर्कोतर्फ, कर्जाको ब्याजदर पनि घट्दो क्रममा रहेको अवस्थामा बैंकहरूको आम्दानी र लागतबीचको सन्तुलन महत्वपूर्ण हुन्छ। निक्षेपमा महँगो ब्याज तिर्ने तर त्यही रकमबाट पर्याप्त प्रतिफल आउने कर्जा विस्तार गर्न नसक्ने अवस्था बैंकका लागि दीर्घकालीन रूपमा लाभदायक हुँदैन। त्यसैले बैंकहरूले निक्षेपको लागत कम गर्ने रणनीति अपनाउनु स्वाभाविक देखिन्छ।

भदौको तथ्यांकले यही अवस्थालाई थप पुष्टि गर्छ। २० बैंकमध्ये १५ बैंकले दर स्थिर राख्दा पाँच बैंकले मात्र कटौती गरेका छन्। अर्थात् बजारमा ब्याजदर घटाउने दबाब रहे पनि बैंकहरूबीच तीव्र दर प्रतिस्पर्धा गर्नेभन्दा अहिलेको दरलाई केही समय कायम राखेर बजारको अवस्था हेर्ने प्रवृत्ति बलियो देखिन्छ।

निक्षेपकर्ताका लागि भने प्रतिफलमा दबाब

बैंकहरूको लागत घट्नु वित्तीय संस्थाका लागि सकारात्मक पक्ष हुन सक्छ। तर निक्षेपकर्ताको दृष्टिकोणबाट भने घट्दो ब्याजदरको अर्थ बचतको प्रतिफलमा कमी आउनु हो।

विशेषगरी निश्चित ब्याजदरमा निर्भर रहने व्यक्तिगत बचतकर्ता तथा संस्थागत लगानीकर्ताले बैंक निक्षेपबाट प्राप्त गर्ने आम्दानी घट्दै जाँदा वैकल्पिक लगानीका साधन खोज्ने सम्भावना बढ्न सक्छ। ब्याजदर निरन्तर तल झर्दै गएमा बैंक निक्षेप, सरकारी ऋणपत्र, म्युचुअल फन्ड, सेयर बजारलगायतका विभिन्न वित्तीय साधनबीच प्रतिफलको तुलना पनि थप महत्वपूर्ण बन्न सक्छ।

तर नेपालजस्तो बैंककेन्द्रित वित्तीय प्रणालीमा बैंक निक्षेप अझै पनि ठूलो वर्गका बचतकर्ताको प्रमुख सुरक्षित लगानी माध्यम भएकाले ब्याजदर घट्दैमा निक्षेप बाहिरिने अवस्था तत्कालै आउँछ भन्ने निष्कर्ष निकाल्न भने मिल्दैन। बैंकको सुरक्षा, तरलता र सहज पहुँचले निक्षेपलाई आकर्षक बनाइराख्न सक्छ।

कर्जा विस्तार नभए ब्याजदर कटौतीको प्रभाव सीमित

बैंकहरूले निक्षेपको ब्याजदर घटाएर लागत कम गरे पनि त्यसको दीर्घकालीन प्रभाव कर्जा विस्तारमा निर्भर रहनेछ। यदि निक्षेपको लागत घटेको रकमलाई उत्पादनशील क्षेत्रमा कर्जा प्रवाह बढाउन प्रयोग गर्न सकिएन भने ब्याजदर कटौतीले बैंकको लागत घटाउनेबाहेक अर्थतन्त्रमा अपेक्षित प्रभाव पार्न नसक्ने जोखिम रहन्छ।

विशेषगरी निजी क्षेत्रको कर्जा माग कमजोर रहेको अवस्थामा बैंकहरूले ब्याजदर घटाउँदा पनि कर्जा विस्तार अपेक्षित रूपमा नबढ्न सक्छ। यस्तो अवस्थामा बैंकहरूको ब्यालेन्ससिटमा तरलता उच्च रहने, कर्जा–निक्षेप अनुपातमा दबाब पर्ने र लगानीका वैकल्पिक क्षेत्र खोज्नुपर्ने अवस्था आउन सक्छ।

यसकारण अहिलेको ब्याजदर घट्ने प्रवृत्तिलाई केवल ‘सस्तो पैसा’को संकेतका रूपमा बुझ्नु पर्याप्त हुँदैन। कर्जा माग, निजी क्षेत्रको लगानी, व्यवसायिक गतिविधि र बैंकहरूको जोखिम लिन सक्ने क्षमतामा सुधार आउँछ कि आउँदैन भन्ने विषय अझ महत्वपूर्ण हुन्छ।

बैंकिङ प्रणाली कुन दिशामा?

भदौको ब्याजदर संरचनाले नेपालको बैंकिङ प्रणालीमा अहिले दुईवटा समानान्तर प्रवृत्ति देखाएको छ। पहिलो, बैंकिङ प्रणालीमा पर्याप्त तरलता रहेकाले निक्षेपको मूल्य घटिरहेको छ। दोस्रो, कर्जाको माग अपेक्षित रूपमा विस्तार नहुँदा उक्त तरलता उत्पादनशील क्षेत्रमा परिचालन गर्ने चुनौती कायमै छ।

यसको अर्थ ब्याजदर घट्नु आफैंमा अर्थतन्त्र सुधारको अन्तिम प्रमाण होइन। ब्याजदर घटेपछि कर्जा सस्तो हुन्छ, सस्तो कर्जाले लगानी र उपभोग बढाउन सक्छ र त्यसबाट आर्थिक गतिविधि विस्तार हुन सक्छ। तर यो सम्पूर्ण चक्र पूरा हुन कर्जाको माग र लगानीको विश्वास दुवै आवश्यक हुन्छ।

त्यसैले आगामी महिनामा बैंकहरूको ब्याजदर अझ तल जाने वा स्थिर रहने भन्ने विषय बैंकिङ प्रणालीमा रहने तरलता मात्र होइन, कर्जाको माग, निजी क्षेत्रको लगानी वातावरण र समग्र आर्थिक गतिविधिको गतिले निर्धारण गर्नेछ। बैंकहरूबीच निक्षेपका लागि ब्याजदर बढाउने प्रतिस्पर्धाभन्दा लागत घटाउने र उपलब्ध स्रोतलाई व्यवस्थापन गर्ने रणनीति बलियो बन्दै गएको छ। यो प्रवृत्ति कर्जा विस्तारसँग जोडिन सकेमा अर्थतन्त्रका लागि सकारात्मक हुन सक्छ; अन्यथा बैंकिङ प्रणालीमा तरलता थुप्रिने र निक्षेपकर्ताको प्रतिफल घट्ने क्रम मात्र लम्बिन सक्छ।

प्रतिक्रिया दिनुहोस्

सम्बन्धित समाचार

गरिब देशहरुको सहयोगका लागि विश्व बैंकको ९३ अर्ब डलरको वित्तीय प्याकेज

१० वाणिज्य बैंकले ४ महिनामै कमाए अर्ब बढी नाफा, एनआइसी एसियाको सबैभन्दा धेरै

खप्तड लघुवित्तले आईपीओ जारी गर्ने, बिक्री प्रबन्धकमा प्रभु क्यापिटल नियुक्त

तीन कम्पनीको सेयर मूल्य समायोजन

विद्युत खपत बढाउन प्राधिकरणले सुरु गर्यो अभियान

भ्याल्यू स्टक भनेको के हो, कसरी छान्ने यस्ता सेयर ?